પક્ષપાતી સ્પર્ધાનો સિદ્ધાંત

તમારી આંખો સામે હજારો વસ્તુઓ એકસાથે હાજર હોય છે. મગજ દરેક વિગતને એકસરખો ન્યાય આપી શકતું નથી. ચેતાતંત્રમાં એક ઘમાસાણ યુદ્ધ ચાલે છે. આ યુદ્ધને ન્યુરોસાયન્સમાં બાયસ્ડ-કમ્પીટીશન થિયરી કહે છે. રોબર્ટ ડેસિમોન અને જ્હોન ડંકને ૧૯૯૫માં આ સિદ્ધાંત આપ્યો હતો. સરળ વાત છે: આપણું મગજ એક મર્યાદિત અખાડો છે. અંદર પ્રવેશવા માટે બહારની દરેક ઉત્તેજના લડે છે. વિજેતા એ જ બને છે જેની તરફ તમારું મન પહેલેથી પક્ષપાત ધરાવે છે.

આ પક્ષપાત બે રીતે કામ કરે છે. એક બહારથી અચાનક આવે, જેમ કે અંધારામાં થતો જોરદાર ધડાકો. બીજો તમારી અંદરથી આવે, જે તમારો હેતુ નક્કી કરે છે. જ્યારે તમે કોઈ ચોક્કસ ધ્યેય મનમાં રાખીને ફરો છો, ત્યારે મગજ બાકીના અવાજ અને દ્રશ્યોને કચરાપેટીમાં નાખી દે છે. દુનિયા આપણને જેવી છે તેવી નથી દેખાતી, આપણી મગજની સ્પર્ધામાં જે જીતી જાય છે તેટલી જ દેખાય છે.

આ વાતનું મહત્વ ગંભીર છે. જો તમને ખબર ન હોય કે તમારું મન કોના પક્ષમાં પૂર્વગ્રહ ધરાવે છે, તો તમારું ધ્યાન કોઈ બીજું ચોરી જશે. માર્કેટિંગ કંપનીઓ, સોશિયલ મીડિયા અને સેલ્સમેન આ જ નબળાઈનો લાભ લે છે. તેઓ તમારા મગજના ફિલ્ટરને પોતાના ફાયદા માટે વાળી દે છે.

અમદાવાદમાં નવો ફ્લેટ ખરીદવા નીકળેલા સંજયભાઈને જુઓ. બજેટ ૭૦ લાખનું છે. મનમાં એક જ ચિંતા છે: સોસાયટીમાં કાર પાર્કિંગ મળશે કે નહીં? બિલ્ડર સંજયભાઈને વિશાળ ક્લબહાઉસ, સ્વિમિંગ પૂલ અને ચમકદાર માર્બલ બતાવે છે. સામાન્ય માણસ આ બધું જોઈને અંજાઈ જાય. પણ સંજયભાઈના મગજમાં કાર પાર્કિંગની સ્પર્ધા ચાલે છે. તેમને માત્ર બેઝમેન્ટનો ઢાળ અને સાંકડો રસ્તો જ દેખાય છે. બિલ્ડર ગમે તેટલાં વખાણ કરે, સંજયભાઈનું મગજ પાર્કિંગ સિવાયની તમામ વિગતોને આપોઆપ ભૂંસી નાખે છે.

તમે દુનિયાને નથી જોતા; તમારી અંદર જીતેલો પક્ષપાત જ તમારી દુનિયા બની જાય છે.