બીટા માનસિકતા

સોફ્ટવેરની દુનિયામાં એક શબ્દ છે: બીટા વર્ઝન. પ્રોગ્રામ તૈયાર છે, પણ આખરી નથી. એમાં ત્રુટિઓ હોઈ શકે છે. લોકો વાપરશે, ખામીઓ પકડાશે અને સુધારો થશે. આ વિચાર માત્ર કોડિંગ પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો. આ આખી વિચારસરણી બની ગઈ છે: 'બીટા મેન્ટાલિટી'. માણસ કે સંસ્થા ક્યારેય 'કમ્પ્લીટ' નથી હોતા. તેઓ સદાય નિર્માણ હેઠળ છે. જે ક્ષણે તમે માની લો છો કે તમે પરફેક્ટ થઈ ગયા, પતન ત્યાંથી જ શરૂ થાય છે.

આ વિચારને પુસ્તક 'ધ સ્ટાર્ટઅપ ઓફ યુ'માં રીડ હોફમેન અને બેન કાસનોચાએ 'પરમેનન્ટ બીટા' તરીકે બહુ જાણીતો બનાવ્યો. સિલિકોન વેલીનું આ સાદું સત્ય છે. ફાઇનલ વર્ઝન જેવું કશું હોતું જ નથી. જે લોકો અંતિમ પૂર્ણતાની રાહ જુએ છે, તેઓ ક્યારેય બજારમાં ઉતરી શકતા નથી. બીટા માનસિકતા એટલે ભૂલોનો સ્વીકાર, ઝડપી પ્રયોગો અને દરરોજ કંઈક નવું શીખીને પોતાની જાતને અપડેટ કરતા રહેવાની નિર્દય તૈયારી. અહંકાર ઓગાળવો પડે છે.

સુરતના કાપડ બજાર કે મહિધરપુરાના હીરાબજારમાં આ માનસિકતા રોજ જોવા મળે છે. જૂના વેપારીઓ વર્ષોથી કહેતા આવ્યા છે કે નવો માલ ઉતારો ત્યારે આખો તબેલો એકસાથે દાવ પર ન લગાવાય. કાપડનો એક વેપારી પહેલા માત્ર સો સાડીઓની નાની લોટ બજારમાં મૂકે છે. રંગ ફાટશે કે ડિઝાઇન ચાલશે, તે ગ્રાહક નક્કી કરશે. પ્રતિભાવ સારો આવે તો જ મોટો લોટ છપાય. આ કોઈ શાસ્ત્રીય મેનેજમેન્ટ નથી, આ દેશી બીટા મોડ છે. વાસ્તવિક દુનિયામાં થિયરીઓ ઓછી અને અખતરા વધુ ચાલે છે.

આપણા સમાજમાં સફળતાને એક પૂર્ણવિરામ ગણવામાં આવે છે. ડિગ્રી મળી ગઈ એટલે ભણવાનું પૂરું, ધંધો જામી ગયો એટલે ફેરફાર બંધ. આ જડતા છે. બીટા માનસિકતા વાળો માણસ પોતાની જાતને હંમેશાં વર્ક-ઇન-પ્રોગ્રેસ માને છે. એ પ્રશંસાથી ફુલાઈ જતો નથી અને ટીકાથી ભાંગી પડતો નથી. એ ફક્ત ફીડબેક લે છે અને આગળ વધે છે.

જે વૃક્ષ નમવાની અને નવી કૂંપળો ફૂટવાની ના પાડી દે, એને પહેલો વાવાઝોડું જ મૂળમાંથી ઉખેડી નાખે છે.