અમારાનો નિયમ

આપણે કોઈ પણ નવા ફેરફારની શરૂઆતની અસરને આકાશ જેવડી માની લઈએ છીએ, અને લાંબા ગાળાની અસરને તણખલા જેવી ગણીને ભૂલી જઈએ છીએ. આ માનવ મગજની જૂની મર્યાદા છે. નવી ટેકનોલોજી આવે એટલે પહેલા બે વર્ષ લોકો એવી બૂમો પાડે કે દુનિયા સાવ બદલાઈ જશે. પાંચ વર્ષ પછી કશું મોટું ન દેખાય એટલે લોકો હસી કાઢે. પણ વીસ વર્ષ પછી એ જ ફેરફાર આખી દુનિયાની નસનસમાં વણાઈ ચૂક્યો હોય છે.

આ વિચાર અમેરિકન વૈજ્ઞાનિક અને ભવિષ્યવેત્તા રોય અમારાએ આપ્યો હતો. ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ધ ફ્યુચરના વડા તરીકે તેમણે જોયું કે માણસો ટેકનોલોજીની તાત્કાલિક અસરોને વધારે પડતી આંકી લે છે, જ્યારે લાંબા ગાળાની અસરોને સાવ અલ્પ ગણે છે. આપણે ભવિષ્યને સીધી રેખામાં દોડી જતું માનીએ છીએ, જ્યારે વાસ્તવિકતામાં તે કાચબાની ચાલે ચાલીને અચાનક પહાડ બની જાય છે.

આ નિયમ ફક્ત ગેજેટ્સ કે ઇન્ટરનેટ પૂરતો સીમિત નથી. સામાજિક બદલાવમાં પણ આ જ અંધાપો કામ કરે છે. અધીરાઈ શરૂઆતમાં નિરાશા આપે છે અને આળસ ભવિષ્યમાં આંચકો આપે છે. આપણે ચમત્કારની રાહ જોઈએ છીએ, પણ બનતી હોય છે ધીમી ઉત્ક્રાંતિ.

આપણા સંયુક્ત કુટુંબના માળખાને જુઓ. જ્યારે ઘરમાં પહેલો સ્માર્ટફોન કે કોમ્પ્યુટર આવ્યું ત્યારે વડીલોને લાગ્યું કે છોકરાં આવતીકાલે જ હાથમાંથી નીકળી જશે. બે-ત્રણ વર્ષમાં એવું કશું ન થયું એટલે દાદા-દાદી નિશ્ચિંત થઈ ગયા કે આપણી પરંપરા અડીખમ છે. પણ પંદર વર્ષ પછી પરિણામ સામે આવ્યું. કોઈ મોટો ઝઘડો ન થયો, છતાં રસોડાં જુદાં થઈ ગયાં, રાત્રે ડાઇનિંગ ટેબલ પર વાતો બંધ થઈ ગઈ અને સંયુક્ત પરિવાર કાગળ પર રહી ગયો. જે ધરતીકંપ તરત આવવાનો હતો એ શાંતિથી જમીન ખોતરી ગયો.

નવી મોસમનો ઘોંઘાટ તરત સંભળાય છે, પણ વૃક્ષનાં મૂળિયાં હંમેશાં મૂંગા મોઢે કપાય છે.