જ્ઞાનગ્રહણ ક્ષમતા

તમારી સામે દુનિયાભરનું જ્ઞાન ઠાલવી દેવામાં આવે તોપણ તમે એમાંથી કેટલું પચાવી શકો? જવાબ છે: તમારી પાસે પહેલેથી જેટલો પાયો છે તેટલું જ. વેસ્લી કોહેન અને ડેનિયલ લેવિન્થલ નામના બે અર્થશાસ્ત્રીઓએ ૧૯૯૦ના એક સંશોધનપત્રમાં આ વિચાર દુનિયા સામે મૂક્યો. એમણે સાબિત કર્યું કે કોઈપણ પેઢી કે વ્યક્તિ બહારથી આવતી નવી માહિતીનું મૂલ્ય ત્યારે જ સમજી શકે, જ્યારે તેની પાસે જૂનો સંગ્રહ હોય. નવું શીખવાની તમારી ક્ષમતા તમારા જૂના અનુભવ પર નિર્ભર છે.

ઘણા લોકોને લાગે છે કે માહિતી તો હવામાં છે, ગૂગલ પર સર્ચ કરો એટલે બધું મળી જાય. આ ભ્રમ છે. માહિતી મળવી અને માહિતીનું મહત્ત્વ પારખીને તેને વ્યવહારમાં ઉતારવી, એ બે વચ્ચે આસમાન-જમીનનો તફાવત છે. તમારી પાસે પૂર્વતૈયારી ન હોય તો સોના જેવો વિચાર પણ તમારા માટે કચરો સાબિત થાય છે. પુસ્તકાલયમાં બેસી રહેવાથી કોઈ પંડિત નથી બનતું. પુસ્તક સમજવા માટે મગજમાં જરૂરી શબ્દભંડોળ હોવું અનિવાર્ય છે.

આ વાત પ્રવાસના વ્યવસાયમાં બહુ સ્પષ્ટ દેખાય છે. ગુજરાતની કોઈ જૂની ટ્રાવેલ એજન્સી વર્ષોથી માત્ર ચારધામ યાત્રા અને કટરાની બસો ચલાવતી હોય. અચાનક માર્કેટમાં ઓનલાઇન બુકિંગ, ઇકો-ટૂરિઝમ કે બેકપેકિંગ કલ્ચરનો નવો પવન ફૂંકાય. એજન્સીના માલિક સામે તમામ નવા ડેટા અને વલણો પડેલા હોય, પણ એ તેનો લાભ ન લઈ શકે. કારણ કે તેમની ટીમ પાસે ડિજિટલ માર્કેટિંગ કે યુવા ગ્રાહકોની માનસિકતા સમજવાનો કોઈ પૂર્વ આધાર જ નથી. પરિણામે, નવી ટેક્નોલોજી ઉપલબ્ધ હોવા છતાં તેઓ જૂની ઢબમાં અટવાયેલા રહે છે.

તેનાથી વિપરીત, જે ટ્રાવેલ ઓપરેટર નાની ઉંમરથી વિદેશી ટ્રેન્ડ્સ અને નવી હોસ્પિટાલિટી મોડેલ્સનો અભ્યાસ કરતો રહ્યો છે, તે બદલાતા બજારને ક્ષણવારમાં ઝડપી લે છે. એ માત્ર મુસાફરો નથી ફેરવતો, પણ કસ્ટમાઇઝ્ડ અનુભવો વેચીને મોટો નફો રળે છે. સ્પર્ધાના યુગમાં માત્ર દરવાજા ખુલ્લા રાખવાથી પવન નથી આવતો, પવન પકડવાની ત્રેવડ પણ હોવી જોઈએ.

જેની પાસે ખાલી વાસણ છે તે માત્ર વરસાદનો અવાજ સાંભળી શકે, પાણી સંગ્રહવાની શક્તિ તો તળાવ પાસે જ હોય છે.