૬૦ સેકન્ડનો નિયમ

કોઈ મોટો નિર્ણય લેતાં પહેલાં ફક્ત એક મિનિટ રોકાઈ જવું. આ કોઈ જટિલ વિજ્ઞાન નથી, સાદો આત્મસંયમ છે. જ્યારે મગજ આવેગમાં હોય, ઉત્તેજના ચરમસીમા પર હોય કે ડર ગળા સુધી આવી ગયો હોય, ત્યારે હાથ સ્ક્રીન તરફ દોડે છે. ૬૦ સેકન્ડનો નિયમ કહે છે કે બટન દબાવતાં પહેલાં ઘડિયાળ સામે જુઓ. પૂરી સાઠ સેકન્ડ સુધી શ્વાસ લો, કંઈ જ ન કરો. પ્રતિક્રિયા અને વિચાર વચ્ચેનો આ નાનકડો ખાલીપો જ માણસને મૂર્ખ સાબિત થતાં બચાવે છે.

આ વિચાર કયા લેખકે પહેલી વાર કાગળ પર મૂક્યો તે ચોક્કસ નથી. આધુનિક બિઝનેસ અને વર્તણૂક સાહિત્યમાં આવા અસંખ્ય નાના નિયમો ફરતા રહે છે. પણ આ વિચારની પાછળનું મનોવિજ્ઞાન જૂનું છે. માણસનું પ્રાચીન મગજ હંમેશાં ખતરો કે તક જોઈને તાત્કાલિક કૂદકો મારવા ટેવાયેલું છે. તર્કસંગત મગજ ધીમું ચાલે છે. તેને સક્રિય થવા માટે થોડો સમય જોઈએ છે. આ નિયમ એ ધીમા મગજને વચ્ચે આવવાની ચોરીછૂપીથી જગ્યા આપે છે.

આ નિયમની ખરી કિંમત દલાલ સ્ટ્રીટના વેપારીઓને ખબર પડે છે. ધારો કે રાજકોટના હિતેશભાઈ સવારે નવ વાગ્યે સ્ક્રીન સામે બેઠા છે. કોઈ નાની કંપનીના શેરમાં અચાનક અફવા ઊડી અને ભાવ પાંચ ટકા ઊછળ્યો. વોટ્સએપ ગ્રૂપમાં મેસેજોનો મારો શરૂ થયો: 'હમણાં જ લઈ લો, મોકો ચૂકશો નહીં!' હિતેશભાઈની આંગળી સીધી ‘બાય’ બટન પર જાય છે. આ લાલચ નથી, છૂટી જવાનો ડર છે. જો તેઓ બરાબર ૬૦ સેકન્ડ પોતાની આંગળી અટકાવી રાખે, તો શું થાય? ઉત્તેજનાનો પહેલો ઉભરો શમી જાય. એ એક મિનિટમાં કંપનીનું નામ, જૂનો રેકોર્ડ અને પોતાનું જોખમ યાદ આવી જાય. મોટા ભાગના ખરાબ સોદા પહેલી દસ સેકન્ડના આવેગમાં જ થતા હોય છે.

આ નિયમ માત્ર શેરબજાર પૂરતો નથી. ગુસ્સામાં લખાયેલો ઈમેઈલ મોકલતાં પહેલાં કે સોશિયલ મીડિયા પર કોઈને આકરો જવાબ આપતાં પહેલાં પણ આ જ જાદુ કામ કરે છે. મોટો નફો મેળવવો સહેલો છે, પણ પોતાના આવેગો પર લગામ રાખવી અઘરી છે. ૬૦ સેકન્ડ શાંત બેસવું એ નબળાઈ નથી, એ સ્માર્ટ લોકોનો વીમો છે.

જે માણસ સાઠ સેકન્ડ શાંત રહી શકતો નથી, એ આખી જિંદગી પોતાના જ નિર્ણયોની કિંમત ચૂકવતો રહે છે.