૩૦/૪ નો નિયમ

જીવનની ગુણવત્તા તમારા ઘરના ચોરસ ફૂટથી નથી મપાતી, પણ દરરોજ રસ્તા પર વેડફાતી મિનિટોથી મપાય છે. ઉત્પાદકતા અને અર્બન પ્લાનિંગના આધુનિક વિશ્લેષણમાં ૩૦/૪ નો નિયમ એક સીધો હિસાબ માંડે છે: જો તમારી દૈનિક મુસાફરી એક તરફ ૩૦ મિનિટથી વધે, તો વર્ષે તમે આશરે ચાર આખા અઠવાડિયા એટલે કે એક પૂરો મહિનો માત્ર ટ્રાફિકમાં બેસીને બાળી નાખો છો. આ કોઈ અમૂર્ત આંકડો નથી. દિવસની વધારાની વીસ-ત્રીસ મિનિટ વર્ષના અંતે જિંદગીમાંથી આખો મહિનો ચોરી લે છે.

આ વિચાર ક્યાંથી આવ્યો તેનો ચોક્કસ દસ્તાવેજ કોઈ જૂની ફિલસૂફીમાં નથી મળતો. આ સમકાલીન શહેરી અભ્યાસો અને ટાઈમ-મેનેજમેન્ટ ચર્ચાઓમાંથી ઊભરેલો નખશીખ વ્યવહારુ નિયમ છે. લોકો મોટો ફ્લેટ ખરીદવા કે સસ્તાં મકાન મેળવવા માટે ઓફિસથી ઘણે દૂર રહેવા જાય છે. એમને લાગે છે કે પૈસા બચ્યા. પણ આ નિયમ બતાવે છે કે બચેલા પૈસાની સામે તમે તમારા જાગતા જીવનના સૌથી કીમતી ચાર અઠવાડિયા રોડના ધુમાડામાં હોમી દીધા છે.

રોજિંદો ટ્રાફિક માણસના મગજ પર એવો માનસિક બોજ નાખે છે જેની આપણને આદત પડી જાય છે, પણ શરીર એ ભૂલતું નથી. રોજ એક કલાક જવું અને એક કલાક આવવું એટલે તમે તમારી ઓફિસ ઉપરાંત એક આખી વધારાની નોકરી રોડ પર કરો છો, જેના કોઈ પૈસા નથી મળતા. આ મુસાફરી તમારા વાંચન, ઊંઘ અને પરિવાર સાથેના સંબંધોનો ભોગ લે છે. સમય ગુમાવવો એ સૌથી મોટો અદ્રશ્ય ટેક્સ છે.

મુંબઈ કે અમદાવાદના કોઈ નોકરિયાતને જુઓ. વિરાર કે બોપલના છેડે બે રૂમ મોટો ફ્લેટ મળે છે એટલે માણસ રોજ દોઢ કલાક લોકલ ટ્રેનમાં કે એસ.જી. હાઈવેના ટ્રાફિક જામમાં ખર્ચી નાખે છે. સાંજે ઘરે પહોંચે ત્યારે એ માત્ર એક થાકેલો, ચિડાયેલો જીવ હોય છે જેની પાસે પોતાના બાળકો સાથે હસવાની પણ ઊર્જા નથી હોતી. એ માને છે કે એણે પરિવારના સુખ માટે ઘર મોટું લીધું, પણ હકીકતમાં એણે પરિવાર પાસેથી પોતાની જાત જ છીનવી લીધી.

મોટું ઘર ખરીદવા જતાં રસ્તા પર જિંદગી ગુમાવવી, એ નફાનો નહીં પણ ભિખારી કરી દેતો સોદો છે.