વીચેટની ઈર્ષ્યા: હજાર એપ, પણ એકેય બારી ખુલ્લી નહીં

**WeChat Envy: Why India Has a Thousand Apps but No Single Window**
**વીચેટની ઈર્ષ્યા: હજાર એપ, પણ એકેય બારી ખુલ્લી નહીં**

✍️ પરાગ રતનપરા

દિવાળી પહેલાંની એક સાંજ. ચાની લારી પર એક ભાઈ મોબાઈલમાં રીલ જોતાં જોતાં ઉછળી પડે છે, "જુઓ જુઓ! ચીનમાં એક જ એપ છે, WeChat. એમાં જન્મનો દાખલો, મરણનો દાખલો, બેંક, વીમો, ગાડી ભાડે, ડૉક્ટરની એપોઈન્ટમેન્ટ, બધું એક ક્લિકમાં! આપણે ત્યાં કેમ નહીં? આ દેશનું કંઈ નહીં થાય!"

પછી એ જ ભાઈ ચાના બાર રૂપિયા UPIથી ચૂકવે છે, ઘરે જાય છે અને પત્નીને કહે છે, "કાલે મામલતદાર ઓફિસે જવું છે, આવકના દાખલા માટે. આધારની ત્રણ ઝેરોક્ષ, બે પાસપોર્ટ ફોટા અને પેલા રમેશભાઈનો નંબર, જેનો સાળો ત્યાં પટાવાળો છે. ભૂલતી નહીં."

આ જ આપણો દેશ છે. સપનું ચીનનું, સિસ્ટમ સરકારી અને રસ્તો ઓળખાણનો.

**પહેલી ગેરસમજ: આપણી પાસે કંઈ નથી**

ખોટું. આપણી પાસે બધું છે. આધાર છે, UPI છે, ડિજીલોકર છે, ઉમંગ છે, ઈ-સંજીવની છે, અને દરેક રાજ્યનાં પોતાનાં પચીસ પોર્ટલ છે. સમસ્યા એ નથી કે પાઇપલાઇન નથી. પાઇપલાઇન તો નંખાઈ ગઈ છે. સમસ્યા એ છે કે દરેક ખાતાએ પોતાનો અલગ નળ લગાવ્યો છે, અને દરેક નળ પર મંત્રીશ્રીનો હસતો ફોટો ચોંટાડ્યો છે.

આપણે ત્યાં એપ સમસ્યા ઉકેલવા માટે નથી બનતી, ઉદ્ઘાટન કરવા માટે બને છે. રિબન કપાય, ફોટા પડે, પ્રેસનોટ જાય, "ડિજિટલ ક્રાંતિ"ની હેડલાઈન છપાય. પછી એ એપ પ્લે સ્ટોરમાં 2.1 રેટિંગ સાથે શાંતિથી સમાધિ લઈ લે. દરેક એપનો અલગ પાસવર્ડ, અલગ OTP, અને પાસવર્ડમાં કેપિટલ લેટર, સ્પેશિયલ કેરેક્ટર, એક આંકડો અને સાત પેઢીના આશીર્વાદ ફરજિયાત.

એક જ એપ બને તો રિબન કેટલી વાર કપાય? અને જો બધું એક જ એપમાં હોય, તો શ્રેય કોને મળે? ભારતમાં ફાઈલ અટકે તો ચાલે, પણ ક્રેડિટ ન અટકવી જોઈએ.

**બીજું કારણ: અટકેલી ફાઈલ કોઈકનો ચૂલો છે**

ચાલો ધારી લઈએ કે કાલે સવારે ભારતમાં WeChat જેવી એક જાદુઈ એપ આવી ગઈ. જન્મનો દાખલો બે મિનિટમાં, જમીનનો સાત-બારનો ઉતારો ત્રણ મિનિટમાં, લાયસન્સ ઘરબેઠાં.

તો RTOની બહાર છત્રી નીચે બેઠેલા એજન્ટ ભાઈનું શું થશે? કચેરીની સામેની ઝેરોક્ષની દુકાનનું શું? "સાહેબ મીટિંગમાં છે" એવું કહેનારા પટાવાળાનું શું? અને ટેબલ નીચેથી સરકતી "ચા-પાણી"ની આખી અર્થવ્યવસ્થાનું શું?

આપણે માનીએ છીએ કે સિસ્ટમ ખરાબ છે એટલે કામ નથી થતું. અસલ વાત ઊંધી છે. કામ નથી થતું એટલે જ કેટલાકની સિસ્ટમ સરસ ચાલે છે. આપણા દેશમાં બિનકાર્યક્ષમતા ભૂલ નથી, એ એક ઉદ્યોગ છે. એમાં રોજગાર છે, કમિશન છે, અને સૌથી મોટી વાત, સત્તા છે. જે માણસ તમારી ફાઈલ અટકાવી શકે છે, એ જ તમારો ભગવાન છે. એપ આવે તો ભગવાનની નોકરી જાય.

**ત્રીજું કારણ: સર્વર કરતાં સિક્કા પર વધારે શ્રદ્ધા**

તમે ડિજીલોકરમાં સરકારે જ આપેલો, સરકારે જ વેરિફાઈ કરેલો દસ્તાવેજ ખોલીને સરકારી બાબુને બતાવો. બાબુ ચશ્માં નાક પર નીચે ઉતારીને જોશે અને કહેશે, "આની પ્રિન્ટ કાઢીને સેલ્ફ-એટેસ્ટ કરીને લાવો."

સેલ્ફ-એટેસ્ટ! એટલે તમે જાતે જ લખીને સહી કરો કે "હું ખરેખર હું જ છું." દુનિયામાં ક્યાંય આવી ફિલોસોફી નથી કે માણસ પોતે જ પોતાની ખાતરી આપે અને સરકાર એ કાગળ પર વિશ્વાસ મૂકે, પણ પોતાના જ સર્વર પર નહીં.

આપણે ત્યાં ભૂરા સિક્કા વગરનો કાગળ અનાથ ગણાય. અને મરણનો દાખલો લેવા જનારને લાગે કે મરનાર માણસ તો છૂટી ગયો, સાચી સજા તો જીવતા રહી ગયેલાને મળી છે.

**ચોથું કારણ: WeChat જાદુ નથી, કિંમત છે**

ચાની લારીવાળા ભાઈ રીલમાં અડધી જ વાત જુએ છે. WeChat એટલા માટે બધું છે કારણ કે ચીનમાં એની સામે બીજું કંઈ ઊભું રહેવા દેવાયું જ નથી. ગૂગલ, વોટ્સએપ, ફેસબુક બધું દીવાલની બહાર. એક એપ, એક ઓળખ, એક નજર. અને એ નજર માત્ર તમારા પેમેન્ટ પર નથી, તમારી ચેટ પર પણ છે.

ચીનમાં બધું એક એપમાં છે, કારણ કે ત્યાં "ના" પાડવાની કોઈ એપ જ નથી.

અને હવે આપણો દંભ જુઓ. આપણને ચીનની સગવડ જોઈએ છે, પણ ચીનની ચોકીદારી નહીં. વાજબી વાત. પણ એ જ આપણે હોટલમાં, PGમાં, સિમકાર્ડની દુકાને, જીમમાં, દરેક જગ્યાએ આધારની ઝેરોક્ષ આપી આવીએ છીએ. "ઈન્સ્ટન્ટ લોન" એપને આખી કોન્ટેક્ટ લિસ્ટ વાંચવાની પરવાનગી આપી દઈએ છીએ. "ફ્રી ગિફ્ટ"ના ફોર્મમાં આખી જન્મકુંડળી ભરી આવીએ છીએ. અને જ્યારે સરકાર એક એપની વાત કરે ત્યારે અચાનક આપણે પ્રાઈવસીના પહેરેદાર બની જઈએ છીએ.

આપણને સરકાર પર વિશ્વાસ નથી, પણ અજાણ્યા લૂંટારા પર પૂરો વિશ્વાસ છે.

**પાંચમું કારણ: લોકશાહી નામની ધીમી પણ જરૂરી ગાડી**

ભારતમાં એક એપ બનાવવી એટલે દિલ્હી, અઠ્ઠાવીસ રાજ્યો, આઠ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, હજારો નગરપાલિકા અને લાખો પંચાયતોને એક ટેબલ પર બેસાડવા. જમીન રાજ્યની, જન્મ-મરણની નોંધણી સ્થાનિક સંસ્થાની, બેંક RBIની, વીમો IRDAIનો, અને ઝઘડો બધાનો.

આપણે ત્યાં એક એપ બનાવતાં પહેલાં બત્રીસ બેઠકો, ત્રણ PIL, બે ટેન્ડર વિવાદ અને એક ચૂંટણી પસાર કરવી પડે. આ મજાક છે, પણ પૂરી મજાક નથી. આ ધીમાશ જ આપણી આઝાદીની ફી છે. ચીને ઝડપ ખરીદી, બદલામાં "ના" પાડવાનો હક વેચી દીધો. આપણે હક રાખ્યો, બદલામાં લાઈનમાં ઊભા છીએ.

**અસલ મૂળ કારણ: આપણી પાસે સુપર એપ છે જ**

હવે સૌથી કડવી વાત. ભારત પાસે WeChatથી પણ મોટી સુપર એપ છે. એનું નામ છે, "મારો એક ઓળખીતો છે."

આ એપમાં બધું ચાલે. હોસ્પિટલમાં બેડ, રેલવેમાં કન્ફર્મ ટિકિટ, સ્કૂલમાં એડમિશન, પોલીસ સ્ટેશનમાં "સમાધાન", કચેરીમાં ફાઈલ ઉપર. કોઈ પાસવર્ડ નહીં, કોઈ OTP નહીં. માત્ર એક ફોન કૉલ અને "તમે તો આપણા જ છો."

આપણે સિસ્ટમ સુધારવા નથી માગતા, આપણે સિસ્ટમમાં છીંડું શોધીએ છીએ. જેની પાસે ઓળખાણ છે, એને એપની જરૂર નથી. અને જેની પાસે ઓળખાણ નથી, એનો અવાજ કોઈને સંભળાતો નથી. એટલે મધ્યમવર્ગ ફરિયાદ કરે છે ચાની લારી પર, પણ માગણી ક્યાંય નથી કરતો. ચૂંટણીમાં આપણે સિંગલ વિન્ડો સિસ્ટમ પર નહીં, જ્ઞાતિ, ધર્મ અને મફત વીજળી પર વોટ આપીએ છીએ. પછી ફરિયાદ કરીએ છીએ કે બારી નથી ખૂલતી.

જ્યાં સુધી લાઈનમાં ઊભેલો માણસ લાઈન તોડવાનું સપનું જોશે, લાઈન ખતમ કરવાનું નહીં, ત્યાં સુધી કોઈ એપ આપણને બચાવી નહીં શકે.

ચીન પાસે WeChat છે.
આપણી પાસે "We Wait" છે.

**સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો (Real but Weird Facts)**

- જે WeChatની આપણે આટલી ઈર્ષ્યા કરીએ છીએ, એ ભારતમાં જ જૂન 2020થી પ્રતિબંધિત છે. સરકારે TikTok સહિત 59 ચાઈનીઝ એપ સાથે એના પર પણ પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
- ભારતની પાઇપલાઇન દુનિયાની સૌથી ઝડપી પૈકીની એક છે: ઓગસ્ટ 2026માં UPIએ ₹29.82 લાખ કરોડના 24.51 અબજ વ્યવહારો કર્યા, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો માસિક આંકડો છે. છતાં એ જ દેશમાં ઝેરોક્ષની દુકાનો બંધ નથી થઈ.
- ઓગસ્ટ 2017માં સુપ્રીમ કોર્ટની નવ જજની બેન્ચે પુટ્ટસ્વામી કેસમાં ગોપનીયતાને મૂળભૂત અધિકાર જાહેર કર્યો. એટલે ચીન જેવી "બધું એક જ જગ્યાએ" એપ ભારતમાં કાયદેસર રીતે પણ સરળ નથી. જ્યારે ચીનમાં Weixin Pay પર 2019ના અંતથી દરરોજ સરેરાશ એક અબજથી વધુ કોમર્શિયલ પેમેન્ટ વ્યવહારો થાય છે.

✍️ પરાગ રતનપરા

If you like it, please share it.

#DigitalIndia #WeChat #SuperApp #IndianBureaucracy #ડિજિટલભારત #સરકારીકચેરી #ઓળખાણ #ગુજરાતીલેખ