વારસાગત ભયનું દુકાન: તમારી ઉધાર લીધેલી ચિંતાઓની માર્ગદર્શિકા

**લેખક: પરાગ રતનપારા**

મારી મોટી મમ્મી કહેતી હતી કે "બેટા, ખૂબ હસશો તો રડવાનો વારો આવશે." આજે મને સમજાયું કે એ actually એમની દાદીમાનો ડર હતો, જે 1947ના partition માં કોઈએ વધુ પડતું હસ્યું હશે અને પછી ટ્રેનમાં બેસવું પડ્યું હશે.

અમારું આખું જીવન એક cosmic joke છે - અમે બધા second-hand દુકાનમાં ફરીએ છીએ, પણ emotions ની. તમારો ગુસ્સો? એ તમારા પપ્પાનો છે. તમારો ડર? એ તમારી નાનીમાનો. તમારી ambition? એ તમારા કાકાની unfulfilled dreams નું recycled version.

હું એક wedding માં ગયો હતો જ્યાં કાકી કહે છે, "બહુ ઊંચું ઉડશો તો પડશો." મેં પૂછ્યું, "કાકી, તમે ક્યારેય ઉડ્યા છો?" એમણે કહ્યું, "ના, પણ મારી મમ્મી કહેતી હતી." Perfect! ત્રણ generation થી કોઈ ઉડ્યું નથી પણ બધા falling નું expert commentary આપે છે.

આપણા ઘરોમાં trauma નો વારસો એવી રીતે પસાર થાય છે જેવી રીતે દાળ-ભાતનું recipe - કોઈ લખતું નથી, બસ આત્મામાં ઉતરી જાય છે. "લોકો શું કહેશે?" - આ વાક્ય એટલું powerful છે કે Thanos ના infinity stones પણ શરમાઈ જાય.

મારા એક મિત્ર therapy માં ગયો. Therapist એ પૂછ્યું, "તમને શું લાગે છે?" એણે કહ્યું, "મારા દાદાને લાગતું હતું કે..." Therapist બોલ્યો, "ભાઈ, તમારા દાદા મરી ગયા છે, હવે તમે શું feel કરો છો?" બિચારો confused થઈ ગયો - પહેલીવાર કોઈએ એની actual feelings વિશે પૂછ્યું હતું.

WhatsApp University માં PhD કરેલા કાકાઓ કહે છે, "Beta, risk લેવાનું નહીં." પણ એમનું આખું જીવન એક જ job માં નીકળી ગયું, એક જ ઘરમાં રહ્યા, એક જ routine. Risk ન લેવાનું એટલું risky નીકળ્યું કે જીવન જ miss થઈ ગયું.

Meditation camp માં ગયો તો guru ji કહે, "બધા emotions જવા દો." મેં કહ્યું, "પણ મારામાં તો મારા emotions જ નથી, બધા તો borrowed છે - EMI પર લીધેલા જેવા." એમણે કહ્યું, "Return policy નથી, beta."

આપણે reality TV જોઈએ છીએ કારણ કે આપણી reality તો બીજા કોઈની memory છે. Instagram પર #LiveYourBestLife લખીએ છીએ પણ actually આપણે તો LiveYourGrandparentsWorstFears કરીએ છીએ.

સૌથી મજાની વાત એ છે કે આપણે freedom fighter ના વંશજ છીએ પણ આપણે તો thoughts ની જેલમાં કેદી છીએ. British તો ચાલ્યા ગયા પણ "લોગ ક્યા કહેંગે" નો colonial rule હજુ ચાલુ છે.

મારી બહેન કહે છે, "મને independent બનવું છે." પણ એની every decision માં નાનીમા, મામી, ફોઈ, કાકી - બધાની committee બેઠક થાય છે. Independence Day ઉજવીએ છીએ પણ mental independence ક્યારે આવશે?

Psychedelics, therapy, yoga - બધું try કરો, પણ ultimately તો એક જ વાત છે: તમારા emotions નું Aadhaar card check કરો - original છે કે duplicate?

આપણા સમાજમાં "સંસ્કાર" ના નામે જે આપીએ છીએ એ mostly packaged anxiety છે, gift wrap માં. Birthday પર gift મળે છે, everyday પર guilt મળે છે.

So dear readers, next time કોઈ કહે "હમેશાથી આવું જ ચાલ્યું આવે છે," તમે પૂછજો, "પણ કોણે શરૂ કર્યું હતું અને શા માટે?" કદાચ તમને ખબર પડે કે તમારો આખો worldview કોઈ 1850માં થયેલા incident પર based છે જ્યાં કોઈના કાકાને ટામેટાંથી food poisoning થયું હતું અને હવે આખું કુટુંબ salad નથી ખાતું.

Freedom એ mystical નથી, એ simple છે - બસ realize કરવાનું છે કે તમારા મોટાભાગના fears એ emotional hand-me-downs છે, જેવા કે તમારા ભાઈના old clothes.

**- પરાગ રતનપારા**

**જો આ લેખ ગમ્યો હોય તો કૃપા કરી share કરશો.**

#ગુજરાતીસાહિત્ય #વારસાગતભય #સ્વતંત્રતા #આધુનિકવિચાર
#ModernGujarati #InheritedTrauma #MentalFreedom #SecondhandEmotions