રમત તો દરવાજે રમાય છે, સાહેબ

**English Title:** The Game is Played at the Doors
**Gujarati Title:** રમત તો દરવાજે રમાય છે, સાહેબ

---

કેસિનોમાં એન્ટ્રી ફ્રી હોય છે. સાંભળ્યું? ફ્રી. ગુજરાતી માણસનો સૌથી પ્રિય શબ્દ. "ફ્રી" સાંભળતા જ આપણી આંખોમાં એક અલગ ચમક આવી જાય છે — એ જ ચમક જે લગ્નના જમણવારમાં "જલેબી હજી આવે છે" સાંભળીને આવે છે. પણ સાહેબ, કેસિનો વાળા મૂર્ખ નથી. એ જાણે છે કે માણસને અંદર લાવવા માટે દરવાજો નીચો કરવો પડે, અને બહાર કાઢતી વખતે ખિસ્સું ઊંધું કરવું પડે.

આ જ તો ખેલ છે. અસલી રમત પત્તાંના ટેબલ પર નથી રમાતી. અસલી રમત તો દરવાજે રમાય છે — એન્ટ્રી પર અને એક્ઝિટ પર. વચ્ચે જે થાય છે એ તો માત્ર નાટકનું મધ્યાંતર છે.

આપણા લગ્નોમાં જુઓ. કંકોતરી મોકલતી વખતે લખવામાં આવે છે — "આપની હાજરી અમારા માટે આશીર્વાદરૂપ રહેશે." ભાઈ, હાજરી નહીં, કવર જોઈએ છે. પણ એ સીધું લખી ન શકાય. એટલે એન્ટ્રી પર સ્મિત, ગુલાબજળ, અને "આવો આવો" ની વર્ષા. અને એક્ઝિટ પર? એક ટેબલ, એક રજિસ્ટર, એક માણસ જે તમારા કવરનું વજન આંખોથી જ માપી લે છે. કવર નાનું હોય તો સ્મિત પણ નાનું. કવર મોટું હોય તો "ફરી આવજો, ઘરના માણસ છો" નો ડાયલોગ ફ્રીમાં મળે.

મંદિરોમાં પણ આ જ વ્યવસ્થા. પ્રવેશ મફત. ભગવાનના દર્શન મફત. પણ બહાર નીકળતા પહેલાં — પ્રસાદની લાઇન, દાનપેટી, પૂજારીનો આશીર્વાદ (જે મફત નથી), ફોટોવાળો, અને છેલ્લે ચપ્પલ સાચવનાર. ભગવાનને મળવું સસ્તું છે, ભગવાનને છોડવું મોંઘું છે.

સૌથી મોટું ઉદાહરણ? શાદી ડોટકોમ. રજિસ્ટ્રેશન ફ્રી. પ્રોફાઇલ બનાવો, ફોટો અપલોડ કરો, "નોન-સ્મોકર, વેજિટેરિયન, ફેમિલી-ઓરિએન્ટેડ" લખો. પણ જેવો કોઈ રસ બતાવે કે તરત જ — "પ્રીમિયમ મેમ્બરશિપ લો, નહીંતર સામેવાળાનો નંબર નહીં મળે." એન્ટ્રી પર સપનાં વેચ્યાં, એક્ઝિટ પર સપનાંની કિંમત વસૂલી.

સુપરમાર્કેટવાળાઓએ આ વિજ્ઞાનને કળામાં બદલી નાખ્યું છે. તમે દૂધ લેવા ગયા હતા. દૂધ સૌથી પાછળ રાખ્યું છે. કેમ? કારણ કે ત્યાં સુધી પહોંચતા તમે ચોકલેટ, બિસ્કિટ, શેમ્પૂ, અને એક અથાણાંની બોટલ ઉપાડી ચૂક્યા હશો — જે તમારે જોઈતી નહોતી. અને કાઉન્ટર પર ઊભા છો ત્યારે? ચ્યુઇંગ ગમ, બેટરી, અને "આજનો છેલ્લો ઓફર" ની ટોપલી. એક્ઝિટ પોઇન્ટ એ આર્થિક ફાંસલો છે, અને આપણે હસતાં હસતાં ફસાઇએ છીએ.

રાજકારણ પણ આ જ ગેમ રમે છે. ચૂંટણી પહેલાં — મફત વીજળી, મફત પાણી, મફત લેપટોપ, મફત સાડી. એન્ટ્રી હૂક. પાંચ વર્ષ વચ્ચે કંઈ ખબર નથી પડતી. અને એક્ઝિટ પર? "આટલું બધું કર્યું, હવે પાછા મત આપો." એ જ ચક્ર, એ જ દરવાજો, એ જ રમત.

સંબંધોમાં પણ આ સત્ય છુપાયેલું છે. શરૂઆતમાં માણસ "મારે કંઈ નથી જોઈતું, બસ તમારો સાથ" કહે છે. એન્ટ્રી હૂક — અપેક્ષાનું બેરિયર શૂન્ય. પણ સંબંધ જ્યારે તૂટવા લાગે છે ત્યારે? "મેં તારા માટે આટલું કર્યું, આટલો સમય આપ્યો, આટલા સપનાં જોયાં." એક્ઝિટ પર બધો હિસાબ ખુલે છે. વચ્ચેના વર્ષોમાં હિસાબ રાખ્યો જ હતો, ફક્ત બતાવવામાં નહોતો આવ્યો.

આપણે બધા થોડા-ઘણા કેસિનો છીએ. કોઈને અંદર બોલાવીએ ત્યારે દરવાજો પહોળો કરીએ, "આવો, બેસો, ચા પીઓ." અને જ્યારે કોઈ આપણાથી દૂર જવા માંગે ત્યારે? "આટલા વર્ષોની દોસ્તી, આટલા ઉપકાર, આટલી યાદો." એન્ટ્રી પર ઉદારતા, એક્ઝિટ પર બિલ. માણસ સૌથી ચાલાક પ્રાણી છે — એ પોતાનો સ્વાર્થ પ્રેમના કાગળમાં વીંટાળીને આપે છે.

સવાલ એ નથી કે આ રમત ખરાબ છે કે સારી. સવાલ એ છે કે આપણને ખબર પણ નથી પડતી કે આપણે રમાઈ રહ્યા છીએ. કારણ કે દરવાજાવાળાને ખબર છે — અંદરનું દ્રશ્ય જેટલું રંગીન રાખશો, એટલું ઓછું લોકો દરવાજા તરફ ધ્યાન આપશે.

---

### 🎲 વિચિત્ર પણ સાચી હકીકતો:

- **લાસ વેગાસના કેસિનોમાં ઘડિયાળ અને બારીઓ નથી હોતી** — જેથી રમનારને સમય કે દિવસ-રાતની ખબર ન પડે. એન્ટ્રી પછી તમે ટાઇમલેસ ઝોનમાં છો.

- **IKEA સ્ટોરનો રસ્તો જાણીજોઈને ગૂંચવાડાવાળો બનાવાયો છે** — તેને "ગ્રુએન ઇફેક્ટ" કહે છે. તમે બહાર નીકળવા જાવ છો ત્યાં સુધીમાં ત્રણ ગણું શોપિંગ થઈ ચૂક્યું હોય છે.

- **ભારતના મોટાભાગના મંદિરોમાં બહાર નીકળવાનો રસ્તો પ્રસાદ-દુકાનો વચ્ચેથી જ પસાર થાય છે** — સ્થાપત્ય નહીં, મનોવિજ્ઞાન છે.

---

**Parag Ratanpara**

*If you like it, please share it.*

#GameTheory #LifeLessons #SocialSatire #HumanBehavior #ગુજરાતીનિબંધ #સમાજનુંઆઇનું #પરાગરતનપરા #વ્યંગ