કચરો ખરીદનાર અને સોનું વેચનાર અમેરિકન કાઉબોય

**English Title:** *The Cowboy Who Bought Garbage and Sold Gold*
**Gujarati Title:** *કચરો ખરીદનાર અને સોનું વેચનાર અમેરિકન કાઉબોય*

---

ટેડ ટર્નર નામનો એક માણસ આજે ગુજરી ગયો. અમેરિકાનો માણસ. ૨૦ લાખ એકર જમીન, ૪૫,૦૦૦ ભેંસો (સોરી, બાયસન — ભેંસ કહીએ તો અમેરિકનોને ખોટું લાગે), અને CNN નામની એક ન્યૂઝ ચેનલ — જે આજે પણ ૧૫૦ દેશોમાં લોકોને ડરાવી રહી છે. માણસે જિંદગીમાં ૨૦ લાખ ડોલરની તૂટેલી હોર્ડિંગ કંપનીને ૨ અબજ ડોલરનું મીડિયા સામ્રાજ્ય બનાવ્યું. અને આપણે? આપણે ૫ લાખની FD તોડવા પહેલાં બાયડી, સાસુ, અને જ્યોતિષી — ત્રણેયને પૂછીએ છીએ.

૧૯૬૩ની વાત છે. ટેડ ૨૪ વર્ષનો. એના બાપાએ બાથટબમાં બેસીને ગોળી મારી લીધી. કેમ? કારણ કે એક મોટો સોદો કર્યો, દેવું ચડ્યું, ગભરાઈ ગયો, અને કંપનીના ઉત્તમ asset ખોટના ભાવે પાછા વેચી દીધા — જિંદગીના છેલ્લા દિવસે. એક દિવસ પછી ગોળી. હવે વિચારો — આ જો ગુજરાતી પિતા હોત, તો? ગોળી નહીં, પણ આખા ખાનદાનને બોલાવીને એક મહાસભા થાત. "ભાભી, જુઓ આ છોકરાએ શું કર્યું…", "મામાજી, હવે તમે જ સંભાળો…" — અને દેવું જેમનું તેમ ૩ પેઢી સુધી ચાલ્યા કરત. અમેરિકનો ગોળી મારે, ગુજરાતીઓ ગોળ ગોળ ફેરવે. ફેર એટલો જ.

ટેડે કંપની સંભાળી. પિતાએ જે સોદો કરી નાખ્યો હતો એને રદ કરવા ફોન કર્યો. સામેવાળાએ ના પાડી. હવે અહીં ગુજરાતી હોત તો? "ભાઈ, સંબંધ બગડે, છોડો ને…" કહીને ચા પી લેત. ટેડે શું કર્યું? કાયદાનો કાણો શોધ્યો. દરેક જમીનમાલિકને ફોન કરીને વધારે ભાડું ઓફર કર્યું. એક પછી એક બધાએ જૂના કરાર ફાડ્યા. જે અધિકાર પિતાએ વેચી નાખ્યા હતા તે અધિકાર હવે કાગળ પર જ રહ્યા. સામેવાળાને કંઈ ન મળ્યું. ટેડે રોકડ આપવાને બદલે કંપનીના શેર પકડાવી દીધા. ખિસ્સામાંથી શૂન્ય ડોલર. છ મહિનામાં ૬ લાખ ડોલરનું દેવું સાફ.

આપણા સમાજમાં આવા માણસને શું કહેવાય? "ચાલબાજ." "બદમાશ." "જમાનાનો ખાધેલો." અમેરિકામાં એને કહેવાય — "Visionary." એક જ વ્યવહાર, બે દેશ, બે લેબલ. પાસપોર્ટ બદલાય એટલે ગુનો કૌશલ્ય બની જાય.

પછી ટેડે એક UHF ટેલિવિઝન ચેનલ ખરીદી. ખોટ ખાતી ચેનલ. વર્ષે ૫ લાખ ડોલરની ખોટ. પોતાના બોર્ડે કહ્યું — "વેચી દે ભાઈ, મગજ ફરી ગયું છે?" ટેડે ન વેચી. જૂની ફિલ્મો, એન્ડી ગ્રિફિથની રિરન, અને એટલાન્ટા બ્રેવ્સની મેચ — સસ્તામાં ચલાવ્યું. પોતે જ સ્ક્રીન પર આવીને ફિલ્મનો પરિચય આપતો. કલ્પના કરો — મુકેશ અંબાણી જિયો સિનેમા પર આવીને "આજે રાત્રે જુઓ શોલે…" એમ કહે. થાય ખરું? નહીં. કારણ કે અહીં ego એ business model નથી, ego એ business છે.

૧૯૮૦માં ટેડે CNN શરૂ કર્યું. ૨૪ કલાકની લાઈવ ન્યૂઝ ચેનલ. બધાએ કહ્યું — "પાગલ થઈ ગયો છે." બેંકોએ લોન માગી. ટેડે ૧૮% વ્યાજે પૂરી કંપની refinance કરી. અહીં આપણે ૯%ની હોમ લોન માટે ત્રણ બેંકો ફેરવીએ છીએ, અને wife ને કહીએ છીએ "જરા સોચ વિચાર કરીને નિર્ણય લેશું." ટેડ ૧૮% પર બેટ લગાવતો'તો — પોતાની આખી જિંદગીની. અને જીત્યો. ગલ્ફ યુદ્ધ વખતે CNN બગદાદથી લાઈવ. બુશ, સદ્દામ, ગોર્બાચોવ — ત્રણેય એક જ ચેનલ જોતા હતા. દુશ્મનો પણ એક જ રિમોટ વાપરતા હતા. આને કહેવાય ધંધો.

પછી MGMનો સોદો. ૧.૫ અબજ ડોલરમાં ખરીદી. દેવાંએ ગળું દાબ્યું. લગભગ બધું પાછું વેચવું પડ્યું — ભારે ખોટે. પણ ટેડે એક વસ્તુ રાખી લીધી — ફિલ્મ લાયબ્રેરી. ૪,૦૦૦ ફિલ્મો. જે કોઈને જોઈતી નહોતી. બે વર્ષ પછી નવી ચેનલ ખોલીને "Gone with the Wind" બતાવી. પહેલા જ દિવસે ૧.૭ કરોડ ઘરમાં પહોંચ્યો. ૧૨ મહિનામાં નફો. પછી એ જ લાયબ્રેરી પર બીજી બે ચેનલો. content cost — શૂન્ય.

આપણા ગુજરાતી મન માટે આ વાત ગળે ન ઊતરે. આપણે તો જે વસ્તુ બાજારમાં હોટ હોય તે જ ખરીદીએ. શેરબજાર ઊંચે જાય ત્યારે દાખલ થઈએ, અને નીચે પડે ત્યારે "બધો અન્યાય મારા જ સાથે થાય છે" કહીને રડીએ. ટેડ ઊલટું કરતો. જે વસ્તુ બાજારે ફેંકી દીધી હોય તે જ ઊંચકી લેતો. કચરાપેટીમાંથી હીરા કાઢતો. અમેરિકામાં એને "value investor" કહે છે. ગુજરાતમાં એને "ભંગારવાળો" કહે.

૧૯૯૬માં Time Warnerએ ટર્નર બ્રોડકાસ્ટિંગ ૭.૫ અબજ ડોલરમાં ખરીદી. ટેડ ૨ અબજ ડોલર સાથે બહાર. છ મહિના પછી પૂરો કેબલ ઉદ્યોગ ધસી પડ્યો. ટેડ બરોબર ટોચ પર વેચીને નીકળી ગયો. જે લોકો રહ્યા તે દસ વર્ષ સુધી "આ વખતે માર્કેટ સારું થશે" એમ બોલતા રહ્યા. પરિચિત લાગે છે? આપણા સાસુ-સસરા હજી પણ Yes Bankના શેરનું "ભાવ વધશે" એ આશા છોડ્યું નથી.

પણ વાત અહીં અટકતી નથી. માણસે ૬૦ વર્ષ થયા તે પહેલાં ૧ અબજ ડોલર દાનમાં આપી દીધા. UN ને. એક અમેરિકને. અહીં આપણા ધનિકો મંદિર બંધાવે, જેમાં પોતાનું જ બાવલું મૂકાવે, અને નીચે પથ્થર પર નામ કોતરાવે — "દાનવીર શેઠ ફલાણા ભાઈ, સંવત…". ટેડે દાન આપીને નામ માગ્યું નહીં. ભારતમાં દાનનો અર્થ છે "PR campaign." અમેરિકામાં દાનનો અર્થ છે — "બસ, આટલું જ રાખ, બાકી પાછું આપી દે."

૬૦ વર્ષે માણસે લગભગ બધું ગુમાવ્યું. પણ રોકાયો નહીં. આપણે? આપણે ૪૦ વર્ષે "હવે જિંદગીમાં શું બાકી છે?" એમ બોલીને રિટાયરમેન્ટની ગણતરી કરવા બેસીએ. અમેરિકાનો કાઉબોય ૬૦ પછી પણ ઘોડા પર. ગુજરાતી માણસ ૩૫ પછી સ્કૂટરથી પણ ડરે — "ઘૂંટણ દુખે છે, ભાઈ."

મરતી વખતે ૨૦ લાખ એકર જમીન સંરક્ષણ માટે મૂકી ગયો. ભેંસો ચરતી હતી. બાળકો અને પૌત્રો બોર્ડ પર બેઠા હતા. કામ ચાલુ હતું. આપણા ઘરોમાં માણસ મરે પછી પહેલા છ મહિના સંપત્તિ વહેંચવામાં જાય. પછીના છ મહિના કોર્ટ-કચેરીમાં. પછી દસ વર્ષ "પેલા ભાઈ સાથે મેં બોલવાનું બંધ કર્યું છે" એમાં. પેઢીઓ બગડે, ધંધા બગડે, સંબંધો બગડે. માણસ વારસામાં દેવું નહીં, કલેશ આપીને જાય.

ટેડ ટર્નર ગુજરી ગયો. એક યુગ ગુજરી ગયો. પણ આપણા માટે પ્રશ્ન એ નથી કે એ કોણ હતો. પ્રશ્ન એ છે કે — આપણે કોણ છીએ? જે માણસને "જોખમ" કહીને ભગાડીએ છીએ, કે જે માણસને "પાગલ" કહીને હસીએ છીએ, કદાચ એ જ માણસ આવતી કાલના ટેડ ટર્નર હોય. પણ આપણે તો એને પહેલી મુલાકાતમાં જ "બેટા, સરકારી નોકરી શોધ" એમ સલાહ આપીને ઘરે મોકલી દઈએ.

---

### 🟡 સત્ય પણ વિચિત્ર હકીકતો (Real but Weird Facts):

- ટેડ ટર્નરે ૧૯૯૭માં UNને ૧ અબજ ડોલર દાનમાં આપ્યા — તે વખતે અમેરિકાની સરકાર ખુદ UN ને દેવું ચૂકવતી નહોતી. એક માણસે સરકાર કરતાં વધારે દાન કર્યું.

- CNN શરૂ થયું ત્યારે ટેડે પોતાના કર્મચારીઓને કહ્યું હતું — "આ ચેનલ દુનિયાના અંત સુધી ચાલશે, અને દુનિયાનો અંત જ્યારે આવશે ત્યારે અમે તે પણ લાઈવ બતાવશું." મજાકમાં કહેલું, પણ એમણે "Turner Doomsday Video" ખરેખર શૂટ કરાવ્યો — જે દુનિયા ખતમ થાય ત્યારે છેલ્લે વગાડવાનો છે.

- ટેડ ટર્નર પાસે અમેરિકાના કોઈ પણ સામાન્ય નાગરિક કરતાં વધારે જમીન છે — મોન્ટાના, ન્યૂ મેક્સિકો, નેબ્રાસ્કા સહિતના રાજ્યોમાં ૨૦ લાખ એકર. એટલે કે — એક માણસની માલિકીનો વિસ્તાર સમગ્ર ગોવા રાજ્યથી પણ મોટો.

---

**Parag Ratanpara**

*If you like it, please share it.*

#TedTurner #AmericanDream #BusinessLessons #SatireEssay
#ગુજરાતીનિબંધ #વ્યંગલેખ #ટેડટર્નર #ધંધાનીવાત