સ્ટેટસ અપડેટ જિંદગી

લેખક: પરાગ રતનપરા

આજકાલ અમારા ગુજરાતી લોકોનું જીવન એક મોટા social media circus માં ફેરવાઈ ગયું છે. સવારે આંખ ખોલતાં જ પહેલો ધર્મ - મોબાઈલ ચેક કરવો. ભગવાનની પ્રાર્થના પછી આવે છે, પહેલાં તો WhatsApp ગ્રુપમાં "Good Morning" ફૂલોનાં bouquet મોકલવાનો ધર્મ નિભાવવો પડે!

અરે ભાઈ, અમારા ગામમાં કાકા છે, સાહેબ - ૭૦ વર્ષના બુઝુર્ગ. આખી જિંદગી ખેતીમાં કાઢી. હવે નવરા બેઠા છે એટલે દીકરાએ સેલફોન અપાવ્યો. શું ખબર છે? આજકાલ તો એમના status પર દરરોજ મોટિવેશનલ quotes આવે છે, જે એમને સમજાતા પણ નથી. પણ કાકા કહે છે, "આજના જમાનામાં active રહેવું પડે, નહીં તો લોકો ભૂલી જશે!"

ખાવાનું સરસ બન્યું હોય તો તેનો ફોટો ખેંચીને upload કર્યા વગર ખાઈ લેવું એ તો જાણે આજના જમાનામાં પાપ ગણાય! પત્નીને પૂછો, "આજ શું રાંધ્યું છે?" તો જવાબ મળે, "તમને શું કરવું છે? Instagram પર જોઈ લેજો." અરે, હું ખાઉં છું કે like મારું છું?

અમારા શહેરમાં એક નવી trend ચાલી છે, દરેક restaurant માં 'Insta-corner' હોય, જ્યાં લોકો ફોટો પડાવે. ખાવાનું ઠંડુ થઈ જાય, કોઈ વાંધો નહીં! પણ ફોટો તો perfect angle થી જ પડાવવો પડે ને? અમારા પડોશી તો એમના બાળકની birthday party માં cake કાપતાં પહેલા ૪૫ મિનિટ lighting અને decoration adjust કરતા રહ્યા. બિચારું બાળક તો થાકીને સૂઈ ગયું, પણ સેલ્ફી તો પાડવી જ હતી ને - "હેપી ફેમિલી" બતાવવા માટે!

મારા એક મિત્ર છે, big businessman ગણાય. એમના WhatsApp status પર રોજ ફેન્સી ફેન્સી જગ્યાઓના check-ins હોય. "આજે Dubai", "આજે London"... અમે તો ધન્ય થઈ જતા. પછી એક દિવસ જાણવા મળ્યું કે ભાઈ, બધા જૂના ફોટા recycle કરતા હતા! અસલમાં તો દુકાનના ગલ્લા પર જ બેસીને ઓનલાઇન "વિશ્વ પ્રવાસ" કરતા હતા!

લગ્નમાં થતી વિધિઓમાં પણ હવે નવી વિધિ ઉમેરાઈ ગઈ છે - "સોશિયલ મીડિયા સેરેમની"! દુલ્હા-દુલ્હન માળા પહેરાવે, ત્યાં મંડપમાં ઉભેલા પચાસ મહેમાનોમાંથી ચાલીસ જણ મોબાઈલ લઈને એમની આસપાસ ફરતા હોય છે. અરે ભાઈ, આશીર્વાદ મિસ થાય તો ચાલે, પણ perfect angle નો ફોટો મિસ થઈ જાય તો કેવી રીતે ચાલે?

અમારા ગામના એક buzzurg સો વર્ષના થયા, તો ગામ લોકોએ મોટો function રાખ્યો. સરસ મઝાનો કેક કપાયો, ફોટા પડાયા, બધું social media પર upload થયું. પછી ખબર પડી કે બધા ફોટા પડાવવા અને upload કરવામાં એટલા busy હતા કે કોઈને યાદ જ ન રહ્યું કે બુઝુર્ગને કેક ખવડાવવાની છે! બિચારા ભૂખ્યા રહી ગયા!

મંદિરમાં દર્શન કરવા જાઓ ત્યારે પણ લોકો ભગવાન સાથે selfie લેવામાં busy! અરે, પ્રભુ સાથે connection કરવાનો છે કે WiFi connection શોધવાનો છે? એક જણ તો કહેતા હતા, "આજે તો network નથી, તો દર્શનનો શો ફાયદો? કોઈને શેર જ ના કરી શકાય તો!"

એક વખત મારા એક સગાના ઘરે ગયો, ત્યાં ડાઇનિંગ ટેબલ પર પૂરા પરિવારના સભ્યો બેઠા હતા - પતિ-પત્ની, બે દીકરા, એક દીકરી, અને દાદા-દાદી. બધા એક સાથે જમતા હતા... પણ કોઈ વાત કરતા ન હતા! દરેક જણ પોતાના મોબાઇલમાં busy હતા. મેં કહ્યું, "આ તો સરસ family time છે!" ત્યારે સામેથી જવાબ મળ્યો, "હા, આજે અમે family WhatsApp ગ્રુપમાં chat કરવાનું નક્કી કર્યું છે - digital bonding, you know!"

હવે તો લગ્ન પહેલા પણ "pre-wedding photoshoot" ફરજિયાત થઈ ગયું છે. ગોવા જાઓ, ઉદયપુર જાઓ, beach પર દોડો, pahaad પર ચઢો - બધું એક perfect album માટે! પછી લગ્ન પતી જાય ત્યારે દંપતિ કહે, "અમે થાકી ગયા છીએ, honeymoon પર તો પછી જઈશું." અરે ભઈ, લગ્ન પહેલા જ honeymoon કરી લીધી તો પછી શું બાકી રહ્યું?

સોશિયલ મીડિયા પર આપણે જે "perfect life" બતાવીએ છીએ, એના પાછળની reality તો કંઈક અલગ જ હોય છે. મારા એક ચાચા "સુખી દાંપત્ય જીવન" વાળા quotes દરરોજ શેર કરે, પણ ઘરમાં પત્ની સાથે બે મહિનાથી બોલતા નથી! એક કઝિન દરરોજ gym ના check-ins કરે, પણ ત્યાં જાય છે ફક્ત AC માં બેસીને "protein shake" પીવા! એક મિત્ર "mindfulness" અને "meditation" ના tips શેર કરે, પણ પોતે તો રાતભર phone સ્ક્રોલ કરતા રહે છે!

આવી આપણી "Status Update Zindagi" ચાલે છે. અમારા ગુજરાતી જીવનનો આ નવો normal બની ગયો છે. પહેલા લોકો સાચા અનુભવો માટે જીવતા હતા, હવે "shareable moments" માટે જીવે છે. જીવનની quality નહીં, photos ની quality વધારે important થઈ ગઈ છે!

છેલ્લે, એટલું જ કહીશ કે આ essay વાંચીને સહેજ તો આઈનામાં જોવાનું મન થાય તો સમજવું કે હું સફળ થયો. અને હા, જો તમને આ લેખ ગમે તો share કરજો, નહીં તો ખુલ્લમખુલ્લા criticize કરજો!

- પરાગ રતનપરા