સોનું ગીરવે, GDP ઊંચું: આ વિકાસ છે કે ઉધારી પર ચાલતી લગ્નની જાન?

**સોનું ગીરવે, GDP ઊંચું: આ વિકાસ છે કે ઉધારી પર ચાલતી લગ્નની જાન?**

પરાગ રતનપરા

આજકાલ એક ચાર્ટ ફરી રહ્યો છે. ૨૦૧૪ સામે ૨૦૨૬. IMF અને RBIના અંદાજોના નામે. આંકડા સાચા હોય કે અંદાજ, વાર્તા એક જ છે — અને એ વાર્તા આપણા ઘરની છે.

ચાર્ટ કહે છે: બાર વર્ષમાં દેશનું GDP લગભગ પોણા ત્રણ ગણું થયું. તાળીઓ. ફટાકડા. "વિશ્વગુરુ" સ્ટીકર. અને એ જ બાર વર્ષમાં ગોલ્ડ લોન ચૌદ ગણી થઈ. પર્સનલ લોન સાડા છ ગણી. ઘરનું દેવું છ ગણું.

એટલે કે દેશ પોણા ત્રણ ગણો મોટો થયો, અને દેશના માણસો ચૌદ ગણા ગીરવે મુકાયા.

આને અર્થશાસ્ત્રમાં "લેવરેજ્ડ કન્ઝમ્પ્શન ગ્રોથ" કહેવાય. ગુજરાતીમાં એને "ઉધારીની જાન" કહેવાય. જાનમાં બેન્ડ પણ છે, ઘોડી પણ છે, ફૂલોનો હાર પણ છે — બસ, બધું ભાડે છે. અને ભાડું ચૂકવવાનું હજી બાકી છે.

યાદ કરો, નાનપણમાં મમ્મીનું મંગળસૂત્ર ક્યારે બહાર નીકળતું? બહેનના લગ્ન વખતે. બાપાની બાયપાસ વખતે. એટલે કે જીવન-મરણના પ્રસંગે. આજે એ મંગળસૂત્ર ક્યાં જાય છે? સ્કૂલ ફીમાં. દવાખાનાના બિલમાં. ક્યારેક તો ગયા મહિનાની EMI ભરવામાં. બેન્કની જાહેરાત કહે છે "ફક્ત પાંચ મિનિટમાં ગોલ્ડ લોન!" — જાણે ઘરેણાં ગીરવે મૂકવા એ કોઈ ઉત્સવ હોય. પહેલાં દાગીના બેન્કમાં જતાં ત્યારે ઘરમાં ચૂપકીદી છવાતી. હવે એપ પર નોટિફિકેશન આવે છે: "Congratulations! Your gold loan is approved 🎉"

અભિનંદન. તમે તમારી દાદીની બંગડી ગુમાવવાની દિશામાં પહેલું પગલું ભર્યું.

આપણો સમાજ મજાનો છે. પાડોશીની નવી ગાડી જોઈને પૂછે છે "કેટલામાં પડી?" — પણ ક્યારેય નથી પૂછતો "કેટલા વર્ષની EMI છે?" ગાડી દેખાય છે, દેવું નથી દેખાતું. લગ્નમાં ડ્રોન કેમેરા દેખાય છે, પર્સનલ લોનનું સ્ટેટમેન્ટ નથી દેખાતું. આપણે "સાદગી" પર ભાષણ આપીએ છીએ અને પછી ૧૮ ટકા વ્યાજે ફોન બદલીએ છીએ, કારણ કે જૂનો ફોન "ધીમો પડી ગયો હતો." ફોન નહીં, પગાર ધીમો પડી ગયો છે — પણ એ કબૂલ કરવામાં ઈજ્જત જાય.

અને ઈજ્જત તો આપણી સૌથી મોંઘી EMI છે.

ચાર્ટમાં એક લીટી સૌથી ઓછી બોલાય છે: પર્સનલ લોન. ગોલ્ડ લોનમાં તો સોનું આપવું પડે. પર્સનલ લોનમાં ફક્ત સહી. અને એ સહી આપણે એટલી સહેલાઈથી કરીએ છીએ જેટલી સહેલાઈથી WhatsApp પર "Good Morning" ફોરવર્ડ કરીએ છીએ. ડિલિવરી બોયથી માંડીને MBA સુધી — બધાના ફોનમાં ત્રણ-ચાર લોન એપ છે. એક એપની લોન બીજી એપની EMI ભરે છે. આને અર્થશાસ્ત્રમાં "ડેટ સાયકલ" કહેવાય. આપણા ઘરોમાં એને "ચલાવી લેવાનું" કહેવાય.

હવે સવાલ. વિકાસ થયો છે તો પગાર કેમ નથી વધ્યો? નોકરીઓ કેમ નથી વધી? અને જો પગાર-નોકરી નથી વધ્યાં, તો બજારમાં ભીડ કોણે ભરી? જવાબ ચાર્ટમાં જ છે: ભીડ ઉધારીની છે. મોલમાં ફરતો દરેક બીજો માણસ પોતાની આવકથી નહીં, પોતાના ભવિષ્યથી ખરીદી કરે છે.

અને ભવિષ્ય પણ કેટલું બાકી છે? રાજ્યોનું દેવું પાંચ ગણું. કેન્દ્રનું લગભગ ચાર ગણું. એટલે ઉપરથી નીચે સુધી, સચિવાલયથી માંડીને સોસાયટીના ફ્લેટ સુધી, આખો દેશ એક જ મંત્ર જપે છે: "પછી જોઈ લઈશું."

પછી કોણ જોશે? આપણાં છોકરાં. જેમને આપણે આજે "તું મોટો થઈને શું બનીશ?" પૂછીએ છીએ, અને જવાબ ખરેખર છે: "તું મોટો થઈને અમારું દેવું ચૂકવીશ."

ના, કાલે કંઈ નહીં થાય. પરમ દિવસે પણ નહીં. ઉધારીની જાન છેક મંડપ સુધી હસતાં-હસતાં જાય છે. તકલીફ બેન્ડવાળાને પૈસા આપવાના સમયે થાય છે. અને એ સમય ક્યારે આવશે એ કોઈ જાણતું નથી — બસ એટલું જાણીએ છીએ કે એ આવે છે.

ત્યાં સુધી, ચાર્ટ ફોરવર્ડ કરો. GDPનું ગૌરવ લો. અને મંગળસૂત્ર બેન્કમાં હોય ત્યારે "ઘરમાં બધું બરાબર છે" કહેતાં શીખી લો. આપણે તો એ કળામાં પહેલેથી જ માસ્ટર છીએ.

**સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો:**

• અંદાજ મુજબ ભારતીય ઘરોમાં ૨૫,૦૦૦ ટનથી વધુ સોનું પડ્યું છે — દુનિયાની મોટી-મોટી કેન્દ્રીય બેન્કોના ભેગા ભંડાર કરતાં પણ વધારે. દેશ "ગરીબ" છે, અને કબાટ અમીર.

• ૨૦૨૪માં RBIને ગોલ્ડ લોન આપનારાઓની તપાસમાં ખામીઓ મળી હતી — યોગ્ય મૂલ્યાંકન વગર લોન, નાણાંનો ઉપયોગ ક્યાં થાય છે એની તપાસ વગર. ટૂંકમાં, દાગીના તોળાય છે, દુઃખ નથી તોળાતું.

• ભારતમાં "પર્સનલ લોન" સૌથી ઝડપી વધતી બેન્ક-ધિરાણની શ્રેણી રહી છે — એટલે કે ફેક્ટરી બનાવવા કરતાં ફોન ખરીદવા માટે લોન ઝડપી અપાય છે.

પરાગ રતનપરા

If you like it, please share it.

#IndianEconomy #HouseholdDebt #GoldLoan #MiddleClassPain #ગોલ્ડલોન #ઉધારીનોવિકાસ #મધ્યમવર્ગ #ભારતીયઅર્થતંત્ર

---

નોંધ: ચાર્ટના આંકડા "IMF/RBI અંદાજ" તરીકે લેબલ થયેલા છે, મેં એને ચકાસેલા તથ્ય તરીકે નહીં પણ ફરતા ચાર્ટ તરીકે જ રજૂ કર્યા છે. લેખ ઇરાદાપૂર્વક એકતરફી છે — સામી દલીલ (ગોલ્ડ લોનનો ઉછાળો અંશતઃ formalization અને સોનાના ભાવવધારાને કારણે પણ છે) આમાં નથી.