શ્વાસ: એક ખોવાયેલી કળાનું નવું વિજ્ઞાન

શ્વાસ: એક ખોવાયેલી કળાનું નવું વિજ્ઞાન
- પરાગ રતનપરા

માનવજીવનમાં શ્વાસની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા વિશે જેમ્સ નેસ્ટરની પુસ્તક "બ્રેથ" એક અદ્ભુત અને જ્ઞાનવર્ધક યાત્રા છે. આ પુસ્તક આપણને શ્વાસની કળા અને વિજ્ઞાન વિશે ઊંડાણપૂર્વક સમજ આપે છે.

નાકથી શ્વાસ લેવો કે મોંથી? - આ પ્રશ્ન આપણા સ્વાસ્થ્યનો મૂળભૂત પ્રશ્ન છે. નાકથી શ્વાસ લેવાથી હવા ગરમ થાય છે, શુદ્ધ થાય છે અને તેમાં ભેજ ઉમેરાય છે. આપણા શરીરને જોઈતો પ્રાણવાયુ સરળતાથી મળે છે. મોંથી શ્વાસ લેવાથી ઊંઘમાં તકલીફ અને શ્વાસના રોગો થવાની શક્યતા વધે છે.

આધુનિક જીવનશૈલી અને ખોરાકે આપણા ચહેરાની રચનામાં ફેરફાર કર્યો છે. શ્વાસનળી સાંકડી થઈ ગઈ છે, જેના કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય છે. પ્રાચીન સમયમાં માનવજાતિ વધુ સારી રીતે શ્વાસ લેતી હતી.

'પરફેક્ટ બ્રેથ'ની વાત કરીએ તો 5.5 સેકન્ડ માટે શ્વાસ અંદર લો અને 5.5 સેકન્ડ માટે બહાર કાઢો. એક મિનિટમાં લગભગ 5.5 શ્વાસ. આ રીતે શ્વાસ લેવાથી શરીરમાં ઑક્સિજનનું પ્રમાણ યોગ્ય રહે છે અને મન શાંત થાય છે.

ધીમા અને નિયંત્રિત શ્વાસથી હૃદયના ધબકારા નિયમિત થાય છે, બ્લડ પ્રેશર ઘટે છે અને તણાવ ઓછો થાય છે. ચાવીને ખાવાથી ચહેરાના સ્નાયુઓ મજબૂત બને છે. આજકાલના પ્રોસેસ્ડ ફૂડથી ચહેરાના સ્નાયુઓ નબળા પડે છે, જે શ્વાસની તકલીફનું કારણ બને છે.

પ્રાણાયામ અને સુદર્શન ક્રિયા જેવી પ્રાચીન શ્વાસ પદ્ધતિઓ માનસિક અને શારીરિક સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ ફાયદાકારક છે. રાત્રે ઊંઘતી વખતે મોં પર ટેપ લગાવવાથી નાકથી શ્વાસ લેવાની આદત પડે છે, ખર્રાટા ઓછા થાય છે અને ઊંઘની ગુણવત્તા સુધરે છે.

લેખક નેસ્ટરે વિવિધ શ્વાસ પદ્ધતિઓનો જાતે અનુભવ કર્યો છે. તેમના અનુભવો દર્શાવે છે કે યોગ્ય રીતે શ્વાસ લેવાથી આપણું સ્વાસ્થ્ય કેટલું સુધરી શકે છે.

આ પુસ્તક આપણને શીખવે છે કે શ્વાસ એ માત્ર હવાની આપ-લે નથી, પણ જીવનની એક કળા છે. આપણે આ કળાને સમજીએ અને અપનાવીએ તો તંદુરસ્ત જીવન જીવી શકીએ.