— પરાગ રતનપરા
Now I'm ready to compose the essay in Gujarati, channeling that distinctive voice with its blend of intellectual rigor and sardonic wit.# સુપર એલ નીનો: ૨૦૨૬નો મહાતાપ
**— પરાગ રતનપરા**
---
એક ટ્વીટ આવી. એક ગ્રાફ આવ્યો. એક લાલ રેખા ઉપર ચડી — અને આખા હિંદુસ્તાનનું ભવિષ્ય બદલાઈ ગયું.
@HurricaneManWx નામનો એક હવામાનશાસ્ત્રી — જેને ન તો દિલ્હીની ગાદી ઓળખે, ન અમદાવાદનો ઉનાળો — એણે ECMWF System 5 ના ૫૧ ensemble members નું વિશ્લેષણ કર્યું. નીનો 3.4 region માં ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ સુધીમાં +2.5°C. દરેક member એ જ વાત કહે છે. ૫૧ માંથી ૫૧. આ consensus નથી — આ સર્વસંમતિનો ચીસ છે.
૧૯૯૭-૯૮. ૨૦૧૫-૧૬. આ બે વર્ષો ઇતિહાસમાં "Super El Niño" તરીકે નોંધાયેલાં છે. હવે ૨૦૨૬ એ બંનેને પાછળ મૂકવા તૈયાર છે. જેમ કોઈ મહત્ત્વાકાંક્ષી સરમુખત્યાર પોતાના પુરોગામીઓને ભૂંસી નાખે — એમ આ El Niño પણ record ભૂંસવા નીકળ્યો છે.
પેસિફિકના ગરમ પાણીને ભારત સાથે શું લેવાદેવા? — આવું જે પૂછે એ ભૂગોળ ભણ્યો નથી, અથવા ભણીને ભૂલી ગયો છે — જે વધુ ખતરનાક છે. Walker Circulation — એ વાતાવરણનું એક અદૃશ્ય conveyor belt — જ્યારે તૂટે, ત્યારે ભારતનો ચોમાસું તૂટે. આ કોઈ રૂપક નથી. આ physics છે. ઠંડી, ક્રૂર, ગાણિતિક physics.
**એપ્રિલ-મે: અગ્નિપરીક્ષા — શાબ્દિક અર્થમાં**
ઉત્તર ભારત, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર — ૪૦ થી ૪૫ ડિગ્રી. સામાન્ય કરતાં ૧-૨ ડિગ્રી વધુ. આ ૧-૨ ડિગ્રીનો તફાવત — paper પર નાનો લાગે, ત્વચા પર નહીં. ૨૦૧૫નો pre-monsoon યાદ કરો — જ્યારે તેલંગાણામાં લોકો રસ્તા પર મરતા હતા અને ન્યૂઝ ચેનલો TRP ગણતી હતી. એ જ pattern. એ જ ક્રૂરતા. ફક્ત વર્ષ બદલાયું.
ધૂળની આંધીઓ આવશે — પણ ઓછી. ગાજવીજ થશે — પણ અડધા મને. પ્રકૃતિ પણ El Niño ના દબાણ હેઠળ compromise કરે છે — જેમ કોઈ bureaucrat minister ના ફોન પછી compromise કરે.
**જૂન-સપ્ટેમ્બર: ચોમાસું — ખંડિત, ખિન્ન, ખાલી**
આ ચાર મહિના ભારતની ૭૦% વર્ષાના છે. ૭૦ ટકા. એક country ની agricultural economy ચાર મહિના પર ટકેલી છે — અને એ ચાર મહિના એક Pacific Ocean ના temperature anomaly પર ટકેલા છે. આનાથી મોટી existential fragility બીજી કઈ હોય?
ECMWF કહે છે: Long Period Average થી ૫ થી ૧૨% ઓછો વરસાદ. IMD ના માપદંડે "below normal." વિદર્ભ, મરાઠવાડા, રાજસ્થાન — ૧૦ થી ૨૦% deficit. ચોમાસું ૩ થી ૭ દિવસ મોડું. Break periods — એક-બે અઠવાડિયાંના સૂકા ખંડ — વારંવાર.
પણ — અને આ "પણ" ખૂબ મહત્ત્વનો છે — કુલ વરસાદ ઓછો હોવા છતાં, એકાદ-બે દિવસમાં આવતા extreme rainfall events વધશે. પશ્ચિમ ઘાટ અને મધ્ય ભારતમાં. એટલે કે — સૂકું-સૂકું-સૂકું — અને પછી એકાએક પૂર. જેમ કોઈ કંજૂસ માણસ વર્ષોની કંજૂસાઈ પછી એક જ રાત્રે બધું ઉડાવી દે — પ્રકૃતિ પણ એવું જ કરશે. Flash floods amid drought. આ વાક્ય જ absurd છે — પણ climate science માં absurdity એ નવી normality છે.
૨૦૧૫ માં ચોમાસું LPA ના ૮૬% હતું. ૧૯૯૭ માં — Indian Ocean Dipole એ બચાવ્યું. પણ ૨૦૨૬ માં હજુ સુધી +IOD ની guarantee નથી. IOD ન આવ્યો તો — ભારત એકલું છે, Pacific ના ગરમ પાણી સામે.
Bay of Bengal ના cyclone ઓ પણ દબાયેલા રહેશે. Wind shear વધશે. એટલે જે રાજ્યો cyclonic rainfall પર depend કરે છે — ઓડિશા, આંધ્ર — એમને પણ ઓછું મળશે.
**ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર: ખાલીપો ચાલુ**
El Niño ઓક્ટોબરમાં peak પર. Northeast monsoon — જે તમિલનાડુ અને દક્ષિણ આંધ્રનો જીવાદોરી છે — normal to below normal. ઉત્તર ભારતમાં Western Disturbances ઓછા. ન્યૂનતમ તાપમાન ઊંચું. ધુમ્મસ ઓછું — પણ air quality ખરાબ, કારણ કે stagnation.
ખેડૂતો માટે double blow: ચોમાસું ખરાબ, તો rabi ની તૈયારી પણ ખરાબ. પાણી ઓછું, ભેજ ઓછો, moisture profile disturbed. ખરીફ ગયું, રવિ જોખમમાં.
**ભારત અને El Niño: એક જૂનો, toxic relationship**
ભારત અને El Niño વચ્ચેનો સંબંધ — કોઈ toxic relationship જેવો છે. દર ૩-૭ વર્ષે El Niño આવે. ભારત જાણે છે કે એ આવશે. ભારત જાણે છે કે એ નુકસાન કરશે. પણ ભારત પાસે કોઈ exit strategy નથી. ન irrigation infrastructure પૂરતું, ન water storage adequate, ન crop diversification serious, ન climate adaptation funded.
દર વખતે — "આ વખતે અલગ હશે." દર વખતે — "IMD monitor કરી રહ્યું છે." દર વખતે — deficient monsoon, crop loss, farmer distress, loan waivers, political promises.
Chandrakant Bakshi હોત તો કહેત: "History repeats itself, first as tragedy, then as government scheme."
**૫૧ માંથી ૫૧**
આ forecast ની સૌથી ડરામણી વાત numbers નથી — consensus છે. ૫૧ ensemble members — ૫૧ independent simulations — બધા એક જ દિશામાં. જ્યારે ૫૧ ગણિતના models એક જ વાત કહે, ત્યારે disagree કરવાનો અધિકાર ફક્ત મૂર્ખને છે — અથવા politician ને.
NOAA કહે El Niño. IRI કહે El Niño. ECMWF ચીસ પાડે El Niño. Skymet ચેતવે, IMD monitor કરે. અને ભારત? ભારત — IPL જુએ છે.
**છેલ્લું:**
ચોમાસું deficit હશે. ગરમી વધશે. પાણી ઓછું થશે. ખરીફ ને ફટકો પડશે — ડાંગર, કઠોળ, બધું. Power generation ને અસર. Water table ને અસર. ૨૦૨૫ ના La Niña monsoon પછી ૨૦૨૬ નો Super El Niño — contrast itelf cruel હશે.
Uncertainties છે — IOD, MJO, exact timing. પણ signal "emphatic" છે — forecaster ના શબ્દોમાં. "Screaming warming."
તૈયારી કરો. પાણી બચાવો. સરકારી announce ment ની રાહ ન જુઓ — weather model ૫૧ માંથી ૫૧ agree કરે ત્યાં સુધીમાં bureaucracy હજુ file move કરતી હોય છે.
El Niño ને ભારતની ચિંતા નથી. ભારતને ભારતની ચિંતા હોવી જોઈએ.
---
*— પરાગ રતનપરા*
---
**🙏 આ લેખ ગમ્યો?**
તો share કરો — કારણ કે El Niño તો share કર્યા વગર આવી જ રહ્યો છે, ઓછામાં ઓછું article તો share કરો. WhatsApp પર forward કરો — "jai shree krishna, good morning" ના message ની વચ્ચે એક climate awareness નો message પણ ભળાવો. કોને ખબર — કદાચ કોઈ ખેડૂત uncle ના ફોનમાં પહોંચે અને કામ આવે. અને જો share ન કરો — તો પણ ચાલશે. El Niño ને તમારા likes અને shares ની જરૂર નથી. એ તો આવશે જ. +2.5°C ને viral થવા માટે social media ની જરૂર નથી — Pacific Ocean એનું પોતાનું algorithm ચલાવે છે. 🌊🔥