મૌન છે ઓષ્ઠ, ઢળી છે દૃષ્ટિ

### (રાજેન્દ્ર શુક્લની શૈલીમાં)

---

મૌન છે ઓષ્ઠ, ઢળી છે દૃષ્ટિ — ભીતર કોઈ ઋતુ નવી નવી છે,
હજી તો સ્પર્શ થયો છે શબ્દને — આ અર્થની ગતિ નવી નવી છે।

હજી તો ચેતના જાગી છે ક્યાંક, હજી તો શ્વાસમાં ભીનાશ છે,
હજી તો ધબકવું શીખે છે છાતી — હજી આ સ્પંદનની રીતિ નવી નવી છે।

વસંત? — ના, આ તો ભીતરનો પ્રહર છે, ચાલ — જઈએ જ્યાં મૌન ઊગે છે,
પવનમાં કોઈ અદીઠી સુગંધ છે — ખીલવાની આ પ્રતીતિ નવી નવી છે।

જૂનાં વૃક્ષો તો ઝૂકીને ઊભાં છે — એમની છાયામાં ઠંડક વસે,
તું ઊગ્યો છે હજી ગઈકાલે ને — તારી ડાળની ભ્રાંતિ નવી નવી છે।

જરાક પ્રકાશ પડ્યો ને — આંખો કહે: સૂરજ મારો છે,
હજી તો કિરણ છે એક — ને ઘમંડની આકૃતિ નવી નવી છે।

ધરા ધ્રૂજે છે, ખૂલે છે પાતાળ — ને જૂના ઋષિઓ સમાધિમાં છે,
જગતને બાંધે છે એ — જેની સાંકળની ગૂંથણી નવી નવી છે।

જે વાત મૌનમાં ધબકે છે, પરાગ — એ કાવ્યથી ક્યાં કળાય છે,
શબ્દો તો જૂના છે — પણ એમાં ભરેલી શૂન્યની ભૂમિ નવી નવી છે।

---

*— પરાગ*

---

### રાજેન્દ્ર શુક્લની શૈલીનાં લક્ષણો અહીં:

**ભાષા** — સંસ્કૃતનિષ્ઠ શબ્દો (ઓષ્ઠ, દૃષ્ટિ, ચેતના, સ્પંદન, પ્રતીતિ, ભ્રાંતિ, આકૃતિ) — રાજેન્દ્ર શુક્લ ઉર્દૂ-ફારસી શબ્દો ઓછા વાપરે છે, સંસ્કૃત તરફ ઝૂકે છે।

**દર્શન** — પ્રેમ માત્ર રોમેન્ટિક નથી — એ ચેતનાનું જાગવું છે, મૌનમાંથી અર્થનું ઊગવું છે, શૂન્યમાંથી સૃષ્ટિ થવી છે। શુક્લ સાહેબ હંમેશાં ભીતરના (inner) અનુભવને બાહ્ય રૂપક દ્વારા રજૂ કરે છે.

**પ્રતીકો** — વૃક્ષ, છાયા, કિરણ, પાતાળ, સમાધિ, શૂન્ય — આ બધા રાજેન્દ્ર શુક્લના પ્રિય પ્રતીકો છે, જ્યાં ભૌતિક જગત આધ્યાત્મિક અનુભવનું રૂપક બને છે.

**મૌન** — શુક્લ સાહેબની કવિતામાં મૌન બોલે છે, શબ્દો ચૂપ રહે છે — અહીં પણ "શૂન્યની ભૂમિ નવી નવી છે" એ એમની signature છે.