મસ્ક એક જ કેમ છે?

**મસ્ક એક જ કેમ છે?**

**લેખક: પરાગ રતનપરા**

એલોન મસ્ક વિશે વાત કરવી હોય તો પહેલા એક કબૂલાત કરવી પડે — આપણને મસ્ક ગમે છે, પણ મસ્ક બનવું નથી ગમતું. આપણને મસ્કના ટ્વીટ ગમે છે, મસ્કનું જોખમ નહીં. આપણે મસ્કના વીડિયો જોઈને "વાહ, શું માણસ છે!" કહીએ છીએ, અને પછી બેંકમાં જઈને FD રિન્યુ કરાવીએ છીએ. ૬.૫ ટકા વ્યાજ. ગેરંટેડ. આ આપણી ક્રાંતિ છે.

મસ્ક કેવી રીતે વિચારે છે? એ "ફર્સ્ટ પ્રિન્સિપલ" થી વિચારે છે. એટલે કે કોઈ વસ્તુને એના મૂળ સુધી તોડી નાખવી. રોકેટ મોંઘું કેમ છે? બધા કહે — "કારણ કે રોકેટ મોંઘા જ હોય." મસ્કે પૂછ્યું — રોકેટમાં વપરાતું એલ્યુમિનિયમ, ટાઇટેનિયમ, કાર્બન ફાઇબર બજારમાં કેટલામાં મળે? જવાબ આવ્યો — રોકેટની કિંમતના માંડ બે ટકામાં. બાકીના ૯૮ ટકા શું છે? જવાબ: "આમ જ ચાલે છે" નામનો ટેક્સ. મસ્કે એ ટેક્સ ભરવાની ના પાડી. બસ, આટલી જ વાર્તા છે.

હવે આપણે ભારતીયો કેવી રીતે વિચારીએ છીએ? આપણે "લાસ્ટ પ્રિન્સિપલ" થી વિચારીએ છીએ. છેલ્લે લોકો શું કહેશે — ત્યાંથી વિચારવાનું શરૂ કરીએ છીએ. ધંધો કરવો છે? પહેલો સવાલ: "ફેલ થઈશ તો સમાજમાં મોઢું કેમ બતાવીશ?" મસ્ક ૨૦૦૮માં લગભગ કંગાળ હતો. ટેસ્લા ડૂબતી હતી, સ્પેસએક્સના ત્રણ રોકેટ ફૂટી ગયા હતા, અને એ ભાડું ભરવા ઉધાર માંગતો હતો. આપણા ત્યાં આટલું થાય તો કાકા કહી દે — "મેં તો પહેલા જ કહ્યું હતું, નોકરી કરી લે." અને વાર્તા ત્યાં જ પૂરી.

મસ્કની બીજી ખાસિયત — બિનજરૂરી વસ્તુ કાઢી નાખવી. એનો નિયમ છે: "The best part is no part." સૌથી સારો ભાગ એ છે જે છે જ નહીં. હવે આપણી સંસ્કૃતિ જુઓ. આપણે તો ઉમેરવામાં માનીએ છીએ. લગ્નમાં પાંચસો વાનગી, ઘરમાં ત્રણ સોફા, કબાટમાં ચાલીસ સાડી જે ક્યારેય પહેરાવાની નથી, અને મગજમાં હજાર ચિંતા જે ક્યારેય સાચી પડવાની નથી. આપણે minimalism ના વીડિયો પણ મોબાઈલમાં સાચવી રાખીએ છીએ — "કામ આવશે."

હવે પેલી મોટી વાત. દુનિયામાં ઓછામાં ઓછા ૮૦૦ માણસો એવા છે જેમની પાસે ૧૦૦ મિલિયન ડોલર છે. જો આ બધા પોતાના પૈસા મસ્કની જેમ ધંધામાં, નવી શોધમાં, સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં નાખે, તો દુનિયાના મોટા ભાગના પ્રશ્નો ઉકલી જાય. પણ એવું થતું નથી. કેમ? કારણ કે પૈસાવાળા થવું અને હિંમતવાળા થવું — આ બે અલગ ડિગ્રી છે, અને બંને એકસાથે ભાગ્યે જ મળે છે. મોટા ભાગના ધનવાનો પૈસાને સંતાન માને છે — સાચવવાનું, વધારવાનું, અને છેલ્લે વારસદારને સોંપી દેવાનું. મસ્ક પૈસાને દારૂગોળો માને છે — વાપરવાનો, ફોડવાનો, અને જો બધું ઊડી જાય તો ફરી નવો બનાવવાનો. પેપાલ વેચીને જે મળ્યું એ લગભગ આખું એણે રોકેટ અને ઇલેક્ટ્રિક કારમાં નાખી દીધું. આપણા ત્યાં આટલા પૈસા આવે તો ત્રણ ફ્લેટ, બે દુકાન, અને એક પ્લોટ "સારા ટાઈમ માટે." સારો ટાઈમ ક્યારેય આવતો નથી, પ્લોટ પર ઘાસ ઊગે છે.

અને ભારતમાં ૧૦૦૦ મસ્ક કેમ નથી? કારણ સાદું છે. મસ્ક બનવા માટે પહેલા સવાલ પૂછતું બાળક જોઈએ. અને આપણે ત્યાં સવાલ પૂછનાર બાળકને શું મળે છે? "બહુ ડાહ્યો ના થા." સ્કૂલમાં જવાબ ગોખાવાય છે, સવાલ નહીં. ઘરમાં આજ્ઞા શીખવાય છે, જિજ્ઞાસા નહીં. પછી ૨૫ વર્ષે આપણે એ જ છોકરા પાસે અપેક્ષા રાખીએ કે એ દુનિયા બદલી નાખે. જે છોડને રોજ કાપ્યો હોય એની પાસે વડ બનવાની આશા રાખવી — આ આપણો રાષ્ટ્રીય શોખ છે. આપણી પાસે ટેલેન્ટ છે, પૈસા છે, દિમાગ છે. નથી તો ફક્ત એક વસ્તુ — નિષ્ફળ જવાની સામાજિક પરવાનગી. અમેરિકામાં ધંધો ડૂબે તો કહેવાય "experience". આપણે ત્યાં ડૂબે તો કહેવાય "એના લગ્નમાં તકલીફ પડશે."

એટલે મસ્ક એક જ છે. કારણ કે જોખમ લેવું બધાને ગમે છે — બીજાનું જોઈને. પોતાનું લેવાનું આવે ત્યારે આપણે બધા આપણી માની આપેલી શિખામણ યાદ કરીએ છીએ: "બેટા, સેફ રમજે."

અને આપણે સેફ રમીએ છીએ. આખી જિંદગી. છેલ્લે સ્કોરબોર્ડ પર લખાય છે — શૂન્ય રન, શૂન્ય આઉટ, નોટ આઉટ. ગર્વથી.

**Real but Weird Facts:**
- સ્પેસએક્સ પહેલા રોકેટ લોન્ચની કિંમત આશરે $200 મિલિયન ગણાતી; મસ્કે ગણતરી કરી કે રોકેટના કાચા માલની કિંમત એના માંડ ૨% જેટલી છે — બાકીનું બધું "પરંપરા"નું બિલ હતું.
- ૨૦૦૮માં મસ્ક એટલો ફસાયેલો હતો કે ઘરભાડા માટે મિત્રો પાસેથી ઉધાર લેતો હતો — એ જ વર્ષે એણે પોતાના છેલ્લા પૈસા ટેસ્લામાં નાખ્યા.
- ભારતીય ઘરોમાં અંદાજે ૨૫,૦૦૦ ટનથી વધુ સોનું પડ્યું છે — દુનિયાની ઘણી મોટી બેંકોના ભંડાર કરતાં વધારે. એ કબાટમાં "સેફ" છે, અને દેશના સપનાં લોકરમાં.

**લેખક: પરાગ રતનપરા**

If you like it, please share it.

#ElonMusk #FirstPrinciples #RiskTaking #IndianMindset #ગુજરાતીવ્યંગ #વિચારક્રાંતિ #સમાજદર્પણ #સાહસ