માઇક્રોબાયોલોજીના પ્રોફેસર
માઇક્રોબાયોલોજીના પ્રોફેસર પર મનોજ ખંડેરિયાની શૈલીમાં લખવાનો પ્રયાસ — ગૂઢ, સંકેતભર્યો, બહુસ્તરીય:
**સૂક્ષ્મલોકના આચાર્ય**
કાચની પેલે પાર બ્રહ્માંડ એક અદૃશ્ય,
આંખ મીંચીને જોયું — ત્યાં તરતું સત્ય.
લેન્સની નીચે જે હાલે છે અણુ-અણુ,
એ જ તો છે મારા હોવાનું પ્રથમ રણું.
પ્રયોગશાળાના દીવા હેઠ ઊભો રહું,
ને હું પોતે જ પેટ્રી-ડિશમાં ઊગતો જઉં.
ભણાવું છું જેને — એ વિદ્યાર્થી નહીં,
પોતાનું જ બાળપણ બેઠું બાંકડે ક્યહીં.
કોષ-કોષમાં લખી છે કોઈની હસ્તાક્ષરી,
ઉકેલું તેમ વધે છે રહસ્યની ગઠરી.
જીવાણુ કહે — હું તો છું તારાથી જૂનો,
તું આવ્યો કાલ, હું તો અનાદિનો સૂનો.
બ્લેકબોર્ડ પર દોરું વર્તુળ એક ગોળ,
ને એમાં સમાઈ જાય આખું શૂન્યમંડોળ.
ચશ્માંના કાચ પર ઝાકળ બાઝે છે રોજ,
લૂછું તેમ ભૂંસાય સામેનો ચહેરો-ખોજ.
કોણ સંક્રમિત? કોણ વાહક? કોણ યજમાન?
ઉત્તર શોધતાં ખોવાયો હું જ — અજાણ.
— [તમારા નામે મૂકી શકાય]
---
ખંડેરિયાશૈલીના કયા તત્વો વણ્યાં છે:
- **દ્વિઅર્થી પ્રતીકો** — લેન્સ/દૃષ્ટિ, કોષ/અસ્તિત્વ, પેટ્રી-ડિશ/બ્રહ્માંડ
- **સ્વ-વિલોપન** — ભણાવનાર પોતે જ ભણનાર બની જાય
- **સૂક્ષ્મ-વિરાટનો વિરોધાભાસ** — અણુમાં અનંત
- **અસ્તિત્વગત પ્રશ્ન મક્તામાં** — "કોણ હું?"
જો કોઈ ચોક્કસ પ્રોફેસરનું નામ ઉમેરવું હોય, કે કોઈ ભાવ વધુ ઘૂંટવો હોય (એકલતા, જ્ઞાનનો ભાર, શોધની તરસ), કહેજો — ફેરવી આપું.