લાઈફ, બ્રહ્માંડ અને મારી એક્સ-ગર્લફ્રેન્ડના 'રીલેટેડ' પ્રોબ્લેમ્સ

*લાઈફ, બ્રહ્માંડ અને મારી એક્સ-ગર્લફ્રેન્ડના 'રીલેટેડ' પ્રોબ્લેમ્સ*

લેખક: પરાગ રતનપરા

હાય ગાય્ઝ,

કેમ છો? મારું નામ પરાગ છે, અને મારી લાઈફમાં હમણાં હમણાં થોડો ‘સીન’ થઈ ગયો છે. મારી ગર્લફ્રેન્ડ, રિયા, મને છોડીને જતી રહી. કારણ? ‘વી આર ટુ ડિફરન્ટ’ એવું કંઈક કહીને. પહેલા તો બહુ ટેન્શન થયું. રાત્રે ઊંઘ ન આવે, દિવસે કામમાં મન ન લાગે. સેડ સોંગ્સનું પ્લેલિસ્ટ અને આઇસ્ક્રીમના ટબ્સ મારા બેસ્ટ ફ્રેન્ડ બની ગયા હતા. પણ પછી એક દિવસ, મારા એન્જિનિયરિંગના ભેજામાં ટ્યુબલાઇટ થઈ. મેં વિચાર્યું, આ બધું છે શું? અને મને જે જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું છે, તે હું તમારી સાથે શેર કરવા માંગુ છું. કદાચ તમે મને પાગલ કહેશો, પણ શું ફરક પડે છે?
ચાલો, મારા ‘જ્ઞાનના ફંડા’ શરૂ કરીએ:

૧. સંબંધોનું સામ્રાજ્ય (Relational Primacy)
આપણે વિચારીએ છીએ કે હું એક વ્યક્તિ છું અને મારી આસપાસ સંબંધો છે. રોંગ! ટોટલી રોંગ! સત્ય એ છે કે આપણે પોતે જ સંબંધોનું એક પેટર્ન છીએ. હું ‘પરાગ’ નથી, હું મારી મમ્મીનો ‘દીકરો’, મારા બોસનો ‘એમ્પ્લોયી’, રિયાનો ‘એક્સ-બોયફ્રેન્ડ’, અને પેલા પાણીપુરીવાળાનો ‘રેગ્યુલર કસ્ટમર’ – આ બધાનું એક કોમ્બિનેશન છું. રિયા મને છોડીને નથી ગઈ, બસ અમારા વચ્ચેનું ‘રીલેશનલ પેટર્ન’ થોડું ચેન્જ થઈ ગયું છે. બેઝિકલી, મારું સોફ્ટવેર અપડેટ થયું છે, જેમાં રિયાવાળું ફીચર હવે નથી. સિમ્પલ!

૨. એકલતા એક ભ્રમ છે (The Impossibility of Isolation)
બ્રેકઅપ પછી મેં નક્કી કર્યું કે મારે એકલા રહેવું છે. મેં ફોન સ્વીચ ઓફ કરી દીધો, સોશિયલ મીડિયા ડિલીટ કરી નાખ્યું. પણ શું હું સાચે જ એકલો હતો? ના! હું મારા મકાનમાલિક સાથે ‘ભાડું’ના સંબંધમાં હતો, સ્વિગી સાથે ‘ભૂખ’ના સંબંધમાં હતો, અને સૌથી મોટો સંબંધ તો મારી યાદો સાથે હતો, જે રાત્રે પાર્ટી કરતી હતી. ‘એકલા’ હોવાનો અર્થ સમજવા માટે પણ બીજાઓથી ‘અલગ’ હોવાનો સંબંધ જરૂરી છે. મતલબ કે, આ દુનિયામાં સિંગલ રહેવું ઇમ્પોસિબલ છે. All awareness is participatory, બ્રો!

૩. પાયા વગરનું બિલ્ડીંગ (The Foundation Paradox)

આપણે હંમેશા દરેક વસ્તુનો પાયો શોધીએ છીએ. પણ બોસ, કોઈ ફાઉન્ડેશન છે જ નહીં. આ તો ‘ટર્ટલ્સ ઓલ ધ વે ડાઉન’ વાળો સીન છે. એક કાચબા નીચે બીજો, બીજા નીચે ત્રીજો. આપણી કંપની જેવું જ. હું મારા ટીમ લીડને રિપોર્ટ કરું, તે મેનેજરને, મેનેજર સિનિયર મેનેજરને, અને છેલ્લે CEO... પણ CEO કોને રિપોર્ટ કરે? બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સને? અને તેઓ? શેરહોલ્ડર્સને? કોઈ અંત જ નથી. પણ કંપની તો ચાલે જ છે ને? બસ, દુનિયા પણ આવા જ કોઈક ‘જુગાડ’ પર ચાલી રહી છે.

૪. એજન્સીનો ઉલટો ચક્કર (Agency Inversion)

આપણે વિચારીએ છીએ કે ‘હું’ બધું કરું છું. ‘મેં’ આ નિર્ણય લીધો, ‘મેં’ તે ભૂલ કરી. પણ ના! એજન્સી તમને પકડે છે, તમે એજન્સીને નહીં. જ્યારે હું મોડી રાત્રે પિઝા ઓર્ડર કરું છું, ત્યારે તે ‘હું’ નથી કરતો. તે તો બાયોલોજીકલ, સોશિયલ અને એન્વાયર્મેન્ટલ સિસ્ટમમાંથી વહેતી ‘ભૂખની એજન્સી’ છે જે મારા દ્વારા પોતાનું કામ કરાવે છે. તો નેક્સ્ટ ટાઇમ તમે કોઈ ભૂલ કરો, તો ચિંતા ન કરતા. બસ કહી દેવાનું, "સોરી, ઇટ વોઝ નોટ મી, ઇટ વોઝ ધ એજન્સી!"

૫. ચેતનાનું અવતરણ (Consciousness Descent)

આપણા ભેજામાં બહુ ગરમી હોય છે કે આપણે બુદ્ધિશાળી છીએ, ચેતના આપણામાંથી જન્મે છે. અરે ભાઈ, શાંતિ રાખ! આખું બ્રહ્માંડ જ ચેતનાનો એક મોટો સમુદ્ર છે. આપણું નાનું મગજ તો બસ એક ફિલ્ટર જેવું છે, જે એ મહાન ચેતનાને લોકલી અનુભવવામાં મદદ કરે છે. આપણે કંઈ ચેતના પેદા નથી કરતા, બસ તેને ફોકસ કરીએ છીએ. આપણે બ્રહ્માંડના કોસ્મિક જોક્સ સમજવા માટે બનાવેલા નાના સ્પીકર્સ છીએ.

૬. સમયનું ચક્રવ્યૂહ (Temporal Paradox)

ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્ય – બધું એક સાથે જ ઘટે છે. મારા રવિવારની સાંજને કોણ બગાડે છે? સોમવારના કામનું ટેન્શન (ભવિષ્ય) અને શનિવારની રાતની પાર્ટીની યાદો (ભૂતકાળ). મારો ‘હાલ’ તો બિચારો આ બંને વચ્ચે સેન્ડવિચ બની ગયો છે. કારણ અને અસર કોઈ સીધી લીટી નથી, પણ સમયની સુસંગતતા છે. રિયાએ મને છોડ્યો એટલે હું દુઃખી નથી, મારું દુઃખ, તેનું છોડવું અને ભવિષ્યની એકલતા – આ બધું એક જ પેકેજ ડીલ છે.

૭. નાના-મોટા સૌ સરખા (Scale Equivalence)

આપણી સોસાયટીની મેનેજિંગ કમિટીમાં જેવી પોલિટિક્સ અને ડ્રામા થાય છે, તેવું જ કંઈક દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં પણ થાય છે. કોષોમાં જે પેટર્ન છે, તે જ આપણા મગજમાં છે, અને તે જ આખી આકાશગંગામાં. બધું ફ્રેક્ટલ્સ છે, યાર! ઝૂમ ઇન કરો કે ઝૂમ આઉટ, ડિઝાઇન સેમ જ દેખાશે. આનો અર્થ એ છે કે, જો હું મારી જાતને સુધારી લઉં, તો કદાચ દુનિયા પણ થોડી સુધરી જાય! Personal and planetary healing are the same process, મેન!

૮. જ્ઞાનનો વિરોધાભાસ (The Knowledge Paradox)

જ્યારે તમે કોઈ વસ્તુને સમજવાનો પ્રયત્ન કરો છો, ત્યારે તમે તેનાથી દૂર થઈ જાઓ છો. ‘ખુશ કેવી રીતે રહેવું’ એના પર મેં દસ પુસ્તકો વાંચી નાખ્યા, અને પરિણામ? હું પહેલા કરતાં વધુ કન્ફ્યુઝ અને ઓછો ખુશ છું. કારણ કે હું ખુશીને ‘જીવવા’ને બદલે તેનું ‘એનાલિસિસ’ કરી રહ્યો હતો. સાચું જ્ઞાન મેળવવા માટે તમારે જે જાણવું છે તે ‘બનવું’ પડે છે.

૯. એક નહીં, અનેક સત્યો (Multiple Reality)

કોઈ એક ‘ઓબ્જેક્ટિવ રિયાલિટી’ જેવી વસ્તુ છે જ નહીં. વાસ્તવિકતા એ જાઝ મ્યુઝિક જેવી છે. દરેક સંગીતકાર પોતાનું વગાડે છે, પણ સાથે મળીને એક સુંદર ધૂન બનાવે છે. મારી રિયાલિટી એ છે કે હું એક ફિલોસોફર બની ગયો છું. મારા દોસ્તોની રિયાલિટી એ છે કે મારું મગજ ખસી ગયું છે. કોણ સાચું? બંને! રિયાલિટી એ બધાના પર્સનલ સત્યોનું એક કોહેરન્ટ વેબ છે.

૧૦. અંતિમ પેરાડોક્સ (The Ultimate Paradox)

આ આખો લેખ વાસ્તવિકતાનું વર્ણન નથી કરી રહ્યો. આ લેખ પોતે જ એક વાસ્તવિકતા છે. નકશો અને પ્રદેશ એક જ વસ્તુ છે કારણ કે બંને એક જ વ્યાકરણથી બનેલા છે. આ શબ્દો અને વિચારો મારા મગજની उपज નથી, આ શબ્દો અને વિચારો જ ‘હું’ છું, અત્યારે.

તો, આ છે મારું નવું જ્ઞાન. હવે રિયાના જવાથી દુઃખ નથી થતું. બસ, મારા ‘રીલેશનલ ફિલ્ડ’માં એક નવું ‘પેટર્ન’ આવ્યું છે.

પરાગ રતનપરા

જો તમને ગમ્યું હોય, તો શેર કરજો, નહીંતર ખુલ્લેઆમ ટીકા કરજો.

#LifeFunda #DesiPhilosophy #ModernGyaan
#ગુજરાતીલેખ #જીવનફંડા #ફિલોસોફી #નવુંજ્ઞાન