હું તો આવો જ છું

**ગુજરાતી શીર્ષક:** "હું તો આવો જ છું" નામની ફ્રેમ

---

આપણા સમાજમાં સૌથી મોંઘી વસ્તુ સોનું નથી, જમીન નથી — ઓળખ છે. "હું કોણ છું" એનો જવાબ માણસ પચીસ વર્ષની ઉંમરે નક્કી કરી લે છે, અને પછી બાકીની જિંદગી એ જવાબનું રક્ષણ કરવામાં કાઢે છે. જાણે ઓળખ કોઈ પૈતૃક મિલકત હોય — બદલાય તો કુળનું અપમાન થાય!

અમેરિકામાં એક બહેન — લિન્ડા રેબિટ — ઘર સંભાળતાં હતાં. એક દિવસ એમણે નક્કી કર્યું કે કન્સ્ટ્રક્શન કંપની શરૂ કરવી છે. બોસે પૂછ્યું, "તને બાંધકામનું શું આવડે?" જવાબ આપ્યો: "કંઈ જ નહીં, પણ હું શીખી શકું છું." અને પછી એ બહેન અમેરિકાની સૌથી મોટી મહિલા-સ્થાપિત કન્સ્ટ્રક્શન કંપનીનાં માલિક બન્યાં.

હવે આ જ સવાલ આપણા દેશમાં પુછાયો હોત તો? "તને શું આવડે?" — "કંઈ નહીં, પણ શીખી લઈશ." આ જવાબ સાંભળીને આખું ફેમિલી ગ્રુપ ઇમરજન્સી મીટિંગમાં બેસી જાત. કાકા કહેત, "આપણા ખાનદાનમાં કોઈએ સિમેન્ટને હાથ નથી લગાડ્યો." મામી કહેત, "લોકો શું કહેશે?" અને પાડોશી — જેમને પોતાના ઘરના ધાબાનું લીકેજ દસ વર્ષથી રિપેર નથી કરાવ્યું — એ કન્સ્ટ્રક્શન બિઝનેસના જોખમો પર એક કલાકનું ભાષણ આપત.

આપણને લેબલ બહુ વહાલાં છે. "એ તો જન્મજાત લીડર છે!" — આ વાક્ય સાંભળવામાં સન્માનજનક લાગે, પણ એનો છૂપો અર્થ એ છે કે લીડરશિપ લોહીમાં આવે છે, મહેનતથી નહીં. એટલે કે જેના લોહીમાં નથી, એણે પ્રયત્ન કરવાની જરૂર જ નથી. કેટલી અનુકૂળ ફિલોસોફી! નિષ્ફળતાનું આખું જવાબદારીપત્ર સીધું ડીએનએ ઉપર.

અને "હું તો ઇન્ટ્રોવર્ટ છું" — આ તો આજકાલનું સૌથી ફેશનેબલ સર્ટિફિકેટ છે. લગ્નમાં કોઈ સાથે વાત ન કરવી હોય તો ઇન્ટ્રોવર્ટ. ફોન ન ઉપાડવો હોય તો ઇન્ટ્રોવર્ટ. પણ એ જ માણસ ક્રિકેટ મેચમાં ઇન્ડિયા જીતે ત્યારે આખી સોસાયટીમાં ઢોલ વગાડતો ફરે છે. ત્યારે ઇન્ટ્રોવર્ટ ક્યાં ગયો? ત્યારે એ "મૂડ પર આધાર રાખે છે" કહેશે. વાહ! એટલે લેબલ પણ સગવડ પ્રમાણે — જેમ રિક્ષાનું મીટર.

"હું તો આવો જ છું" — આ પાંચ શબ્દો ગુજરાતી ઘરોમાં એટલી વાર બોલાય છે કે એને રાષ્ટ્રીય સૂત્ર જાહેર કરી દેવું જોઈએ. પતિ ગુસ્સો કરે — "હું તો આવો જ છું." સાસુ ટોણો મારે — "હું તો આવી જ છું." આ વાક્ય માફીનામું નથી, ધમકી છે: "હું બદલાવાનો નથી, તમે એડજસ્ટ થાઓ." ચાલીસ વર્ષથી એક જ સ્વભાવ, એક જ અભિપ્રાય, એક જ વોટ્સએપ ફોરવર્ડ — અને એને આપણે "સિદ્ધાંતવાદી" કહીએ છીએ. હકીકતમાં એ સિદ્ધાંત નથી, જંગ લાગેલું તાળું છે જેની ચાવી ખોવાઈ ગઈ છે.

પણ ધ્યાન રહે — બદલાવું એટલે પોતાનું અસ્તિત્વ ઓગાળી નાખવું નહીં. લિન્ડા બદલાતાં ગયાં, પણ માતા-પિતા પાસેથી શીખેલાં મૂલ્યો — શિસ્ત, મહેનત, સમાજ માટે કંઈક કરવું — એ પકડી રાખ્યાં. મૂળ મજબૂત, ડાળીઓ લવચીક. આપણે ઊંધું કરીએ છીએ — મૂલ્યો રોજ બદલીએ (સગવડ પ્રમાણે) અને જિદ પથ્થરની રાખીએ.

મનોચિકિત્સક થોમસ સાસે કહેલું કે સ્વ એ શોધવાની વસ્તુ નથી, બનાવવાની વસ્તુ છે. પણ આપણે તો "સ્વ" ને શોધવા હિમાલય, આશ્રમ અને ગોવા સુધી જઈએ છીએ — અને ઘરે પાછા આવીને એ જ જૂના માણસ તરીકે ટીવીની રિમોટ માટે ઝઘડીએ છીએ. કારણ સ્પષ્ટ છે: શોધવામાં મહેનત નથી, બનાવવામાં છે.

તો આજથી એક નાનો પ્રયોગ કરજો. "હું આવો જ છું" ને બદલે કહેજો — "હું હજી શીખું છું." ફરક ફક્ત શબ્દોનો નથી; એક વાક્ય કબર છે, બીજું બારી.

**Real but Weird Facts:**
- સંશોધકો (સ્ટેન્ટન વર્થમ, એલિસ અને ડેવિડ કોલ્બ) ના મતે "લર્નિંગ આઇડેન્ટિટી" — પોતાને શીખનાર માનવાની ઓળખ — સફળતાનું મોટું પરિબળ છે; એટલે કે "મને નથી આવડતું" કરતાં "મને હજી નથી આવડતું" કહેનારા આગળ નીકળે છે.
- માણસ પોતાની જૂની ઓળખ બચાવવા એટલો સંઘર્ષ કરે છે કે મનોવિજ્ઞાનમાં એનું અલગ નામ છે — "આઇડેન્ટિટી પ્રોટેક્શન." ટૂંકમાં, આપણે સાચા હોવા કરતાં "એ જ" રહેવાનું વધારે પસંદ કરીએ છીએ.
- પોતાને "એક્સ્ટ્રોવર્ટ" કે "ઇન્ટ્રોવર્ટ" જેવું કડક લેબલ આપનારા લોકો એ લેબલની બહારની પ્રવૃત્તિઓ ટાળે છે — એટલે લેબલ ઓળખ નથી આપતું, પાંજરું આપે છે.

---

**Parag Ratanpara**

If you like it, please share it.

#LearningIdentity #GrowthMindset #GujaratiSatire #SelfImprovement #ઓળખ #શીખતારહો #ગુજરાતીનિબંધ #સમાજદર્પણ