How the Brain Predicts the Future

આદરણીય વાચકો, ચાલો આજે આપણે એક મજેદાર સફર પર જઈએ, જ્યાં આપણું મગજ કેવી રીતે આપણને છેતરે છે અને કેવી રીતે આપણને બચાવે છે તેની વાત કરીએ!

ઓપ્ટિકલ ઇલ્યુઝન્સની વાત કરીએ તો, તમે જોયું હશે કે કેવી રીતે સોશિયલ મીડિયા પર લોકો એક જ ડ્રેસને અલગ-અલગ કલરમાં જુએ છે! કોઈને blue દેખાય, કોઈને black. બિલકુલ સાસુ-વહુના સંબંધ જેવું - એક જ વસ્તુ, બે અલગ-અલગ દ્રષ્ટિકોણ! આ છે આપણા મગજની કમાલ, જે પોતાની prediction ને reality કરતાં વધારે માને છે.

પ્લેસેબો ઇફેક્ટની વાત કરીએ તો એ બિલકુલ ગુજરાતી માં કહેવાય છે તેમ "મન હોય તો માળવે જવાય" જેવું છે! ડૉક્ટર કહે કે "આ ગોળી તમને ઠીક કરી દેશે" અને ભલે એ ગોળીમાં માત્ર ચોક પાવડર હોય, પણ દર્દી સારો થઈ જાય! કારણ? મગજની prediction કે "હવે હું સારો થઈ જઈશ." અરે વાહ, આપણા દાદા-દાદી તો કહેતા જ હતા ને કે "શ્રદ્ધા એ જ દવા છે!"

ઓટિઝમ અને સ્કિઝોફ્રેનિયાની વાત કરીએ તો એ થોડું સંવેદનશીલ છે, પણ સમજવા માટે એક मज़ेदार ઉદાહરણ લઈએ. કલ્પના કરો કે તમારા ઘરમાં બે વ્યક્તિ છે - એક જે દરેક નાની વસ્તુને notice કરે છે (જેમ કે કપડાંનો ટેગ પણ ખૂબ irritate કરે), અને બીજી વ્યક્તિ જે દરેક વસ્તુમાં કંઈક અલગ જ જુએ છે (જેમ કે સામાન્ય વરસાદમાં પણ કોઈ cosmic સંદેશ શોધે).

આ બધામાં મજેદાર વાત એ છે કે આપણું મગજ એક નાનકડો કલાકાર છે જે reality ને પોતાની રીતે paint કરે છે. કોઈવાર masterpiece બનાવે છે, તો કોઈવાર થોડું abstract art પણ! પણ દરેક painting માં એક balance હોવું જરૂરી છે - prediction અને reality વચ્ચેનું.

છેલ્લે, જરા હળવી નોંધ પર પૂરું કરીએ - આપણું મગજ બિલકુલ ગુજરાતી માતા જેવું છે - પહેલાં તો ધારે કે "મારો દીકરો/દીકરી આવું જ કરશે", પછી જ્યારે કંઈક અલગ થાય ત્યારે કહે "હાય રે! આ તો ધાર્યું'તું એના કરતાં જુદું જ થયું!"

તો મિત્રો, હવે જ્યારે પણ તમને લાગે કે તમારું મગજ તમને છેતરી રહ્યું છે, યાદ રાખજો - એ તમને છેતરતું નથી, બસ તમારી સલામતી માટે એક સારી prediction કરવાની કોશિશ કરે છે... જેમ કે દરેક ગુજરાતી માતા-પિતા કરે છે!