Screen-વાળી આત્માની Kahani

અમદાવાદના એક નાના ફ્લેટમાં, હું મારા મોબાઈલની blue light માં ડૂબેલો બેઠો છું. Screenના પ્રકાશમાં મારું મોં એક bhootની જેમ ચમકે છે, જાણે કે હું કોઈ horror filmનું પાત્ર હોઉં. મારી આંખો થાકેલી છે, પણ scrolling ચાલુ જ રહે છે - એક digital લાશની જેમ, જેને આરામની જરૂર નથી, ફક્ત endless feedની ભૂખ છે.

"Beta, phone બંધ કર," મમ્મીની આવાજ આવે છે, પણ મને તો WhatsApp University માં admission મળી ગયું છે. અહીં દરેક message એક નવી અફવાની કથા છે, દરેક forward એક નવું bhoot છે. આ યુનિવર્સિટીમાં degree તો નથી મળતી, પણ anxiety અને paranoia ની PhD જરૂર મળે છે. કોઈ કહે છે કે 5G થી મગજ fry થઈ જશે, તો કોઈ કહે છે કે vaccine માં chip મૂકી દીધી છે. અમે બધા digital જમાનાના પંડિત બની ગયા છીએ.

મારા રૂમની દીવાલ પર લટકતા દાદા-દાદીના ફોટા જોઈને વિચારું છું - તેમના જમાનામાં ભૂત-પ્રેત સાંજે આવતા, અને રાત્રે જતા રહેતા. આજે તો 24/7 digital bhoot સાથે જ રહે છે. સવારે આંખ ખુલે અને notification ચેક કરવાની આદત, રાત્રે છેલ્લી post જોયા વગર ઊંઘ ના આવે - આ કેવી અજીબ possession છે!

"Yaar, tu toh ekdum gadget-wala ghost ban gaya hai," મારા friend એ મને કહ્યું, અને હું હસ્યો. કારણ કે એ જ વખતે એ પણ Instagram પર scroll કરતો હતો. આપણે બધા જ digital માયાજાળમાં ફસાયેલા પ્રેત છીએ. અમારી દરેક memory cloud માં store થાય છે, દરેક feeling એક emoji બની જાય છે, અને દરેક relationship એક status update બની ગई છે.

લોકો કહે છે કે આપણે techno-zombie બની ગયા છીએ, પણ મને લાગે છે કે આપણે તો digital અવતાર ધારણ કરી લીધો છે. Social media ના algorithm જાણે કે તંત્ર-મંત્ર હોય, જે આપણને hypnotize કરી દે છે. Like બટન એક નવી પૂજાનું સાધન બની ગયું છે, અને followers સંખ્યા આપણી digital worthનું માપ બની ગई છે.

"Emotional update डालो, engagement बढ़ेगा," એક influencer મને સલાહ આપે છે. હવે તો આપણા દુःખ-દર્દ પણ content બની ગયા છે. રડવું હોય તો Instagram story, ગુસ્સો આવે તો Twitter thread, અને પ્રેમ થાય તો Facebook relationship status - આ છે અમારી digital થેરાપી!

મારા ઘરમાં એક જૂની પીતળની ઘડિયાળ છે. એના ટક-ટક અવાજની વચ્ચે, notification ની રીંગટોન જાણે કે ભૂતિયા હાસ્ય જેવી લાગે છે. સમય કેવી રીતે બદલાઈ ગયો છે - પહેલા લોકો ચોઘડિયું જોઈને મુહૂર્ત કાઢતા, આજે તो Google Calendar જ અમારું digital પંચાંગ બની ગયું છે.

રાત્રે જ્યારે હું સૂવા જાઉં છું, ત્યારે મારા રૂમમાં બે પ્રકારના bhoot હોય છે - એક પરંપરાગત ગુજરાતી ભૂત, જે ખૂણામાં બેસીને મારી હાંસી ઉડાવે છે, અને બીજો digital भूत, જે મારા હાથમાં પકડેલા ફોનમાંથી મને જોઈ રહ્યો છે. બંને વચ્ચે અજબ સંવાદ ચાલે છે:

"અરે ભાઈ, તમે તો traditional bhoot છો, તમને ખબર છે આજકાલના છોકરાઓ અમારાથી વધારે ડરે છે?" Digital भूत ગર્વથી કહે છે.

"હા भाई, તમે તો કમાલ કરી દીધી. અમે તો માત્ર રાત્રે જ લોકોને ડરાવી શકતા, તમે તો 24/7 એમના મગજમાં घर કરी લીધું છે!" પરંપરાગત ભૂત જવાબ આપે છે.

"Kaisa lag raha hai digital duniya ka नशा?" મારું WhatsApp status પૂછે છે, અને હું જવાબ આપું છું - "Ekdum cyber-bhoot jaisa!" કારણ કે આ digital નશો છે - જેમાં detox નું નામ સાંભળતા જ withdrawal symptoms શરૂ થઈ જાય છે.

મારા દાદા કહેતા કે ભૂત-પ્રેતથી બચવા માટે રામ નામ જપવું જોઈએ. આજે તો two-factor authentication અને strong password જ અમારા digital મંત્ર બની ગયા છે. Privacy એક myth બની ગई છે, અને data leak અમારી નવી horror story છે.

આ છે મારી નવી digital zindagi - જ્યાં દરેક notification એક નવી horror story છે, દરેક update એક નવું bhoot છે, અને દરેક like એક નવી અફીણની ગોળી. Screen addiction ની આ duniya માં, અમે બધા digital સંન્યાસી બની ગયા છીએ - જેમને reality થી વધારે virtual realityમાં વિશ્વાસ છે.

"Log out થઈ જા," મારું conscience કહે છે.
"But FOMO ho raha hai yaar," મારું digital આત્મા રડે છે.

પણ શું કરું? આ digital युग માં તો bhoot પણ update થઈ ગયા છે, અને હું... હું એક નવી જાતનો digital યોગી બની ગયો છું - જેની meditation app માં થાય છે, અને જેની માળા like બટનની બનેલી છે!