દીકરી પપ્પાની ઉંમર વધારે, પણ મમ્મીની ઉંમર બાળક ઘટાડે: અભ્યાસ બે વાર વાંચવા જેવો

**Daughters Add Years to Fathers, But Mothers Pay the Price: A Study Worth Reading Twice**
**દીકરી પપ્પાની ઉંમર વધારે, પણ મમ્મીની ઉંમર બાળક ઘટાડે: અભ્યાસ બે વાર વાંચવા જેવો**

પરાગ રતનપરા

ગુજરાતી ઘરમાં એક વાક્ય દરેક દીકરીના બાપે જીવનમાં ઓછામાં ઓછું એક હજાર વાર સાંભળ્યું હશે: "દીકરી તો વહાલનો દરિયો!" હવે વિજ્ઞાને પણ એમાં સહી કરી છે, અને એ પણ ફાઇન પ્રિન્ટ સાથે. પોલેન્ડના ગ્રામીણ વિસ્તારના લોકો પર થયેલા એક સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું કે જે પિતાને દીકરીઓ હતી, તેમની ઉંમર સરેરાશ દીકરી દીઠ લગભગ ૭૪ અઠવાડિયાં વધુ હતી. એટલે કે દીકરી જન્મે, ત્યારે પપ્પાના નામે ઉપરથી દોઢેક વર્ષનો બોનસ પ્લાન એક્ટિવ થઈ જાય, અને એ પણ કોઈ સ્કીમના ફોર્મ ભર્યા વગર.

પપ્પા આ સમાચાર વાંચશે ત્યારે સૌથી પહેલું શું કરશે? વોટ્સએપ ગ્રુપમાં ફોરવર્ડ. "જોયું? હું કહેતો જ હતો, દીકરી એટલે દીકરી!" પાડોશીના દીકરા-વાળા અંકલ થોડા ઝંખવાશે, કારણ કે સંશોધન કહે છે કે દીકરાની સંખ્યાની પિતાના આયુષ્ય પર કોઈ નોંધપાત્ર અસર જોવા મળી નથી. અહીં તરત સ્પષ્ટતા: આનો અર્થ દીકરા ઓછા વહાલા એવો નથી. દીકરા પણ બાપની આંખનું રતન જ છે, ફરક એટલો કે સાંખ્યિકી ચોપડામાં એમના ખાતે આ વખતે વ્યાજ જમા નથી થયું.

પણ વાર્તાનો બીજો અડધો ભાગ સાંભળવા જેવો છે, અને એ છે મમ્મીનો. એ જ અભ્યાસમાં માતાઓના કિસ્સામાં જોવા મળ્યું કે દીકરો હોય કે દીકરી, દરેક બાળક દીઠ માતાનું આયુષ્ય સરેરાશ લગભગ ૯૫ અઠવાડિયાં ઘટ્યું. બન્ને વખત સરખું. એટલે મમ્મીના હિસાબમાં દીકરા-દીકરી વચ્ચે કોઈ ભેદભાવ નથી, ફક્ત કપાત છે. બિલ બન્ને બાળકોનું સરખું આવ્યું, અને ચૂકવનાર એ જ.

અને આપણે બધા જાણીએ છીએ કે ઘરમાં આ કપાત કોણ ભોગવે છે. સવારે ચાર વાગ્યે ઊઠીને ટિફિન કોણ બનાવે? રાત્રે તાવ આવે ત્યારે કપાળ પર હાથ કોણ મૂકે? લગ્નમાં બધા નાચતા હોય અને "જમવાનું બરાબર થયું કે નહીં" એની ચિંતામાં કોણ ખૂણામાં ઊભું રહે? પપ્પાને દીકરીનો બોનસ મળે, અને મમ્મીને "મમ્મી, તું ચિંતા ના કર" એવો એક મીઠો સંદેશ. કદાચ ઘરમાં બધાએ ભેગા મળીને કહેવું જોઈએ કે આ સંશોધન વાંચીને ચા મમ્મીને બનાવી આપો, અને એક વાર નહીં, રોજ.

હવે સવાલ એ કે આવું થાય કેમ? સંશોધકોનો પાયાનો તર્ક ઊર્જાનો છે. સંતાનને જન્મ આપવો અને ઉછેરવું શારીરિક રીતે ખર્ચાળ કામ છે. ગર્ભાવસ્થા અને સ્તનપાનમાં માતાનું શરીર પોષણ અને શક્તિ બન્નેનું મોટું રોકાણ કરે છે. આ ખર્ચ પિતાને સીધો લાગતો નથી, એટલે પિતાના આયુષ્ય પર સંતાનોની સંખ્યાની ખાસ અસર થવાની અપેક્ષા નહોતી. પણ દીકરીઓની સંખ્યા અને પિતાના લાંબા આયુષ્ય વચ્ચે જોડાણ દેખાયું, અને એ તો સંશોધકો માટે પણ નવી વાત હતી. એ જોડાણ કેમ છે તે અભ્યાસે સમજાવ્યું નથી. એટલે હવે અટકળોનો મેળો ભરાશે.

એક અટકળ: દીકરીઓ પપ્પાની તબિયતનું ધ્યાન વધુ રાખતી હશે. "પપ્પા, દવા લીધી? ચાલવા ગયા? તળેલું ના ખાતા!" આ એક વાક્ય કદાચ સરકારી આરોગ્ય અભિયાન કરતાં વધુ અસરકારક હોય. બીજી અટકળ: ઘરમાં એક દીકરી હોય તો પપ્પા સવારે વહેલા ઊઠીને "સારા દેખાવા" માટે દાઢી કરે, એટલે જીવનશૈલી સુધરે. ત્રીજી અટકળ: પપ્પા દીકરીને જોઈને એટલા ખુશ રહે કે તણાવ ઓગળી જાય. આ બધી અટકળો છે, સાહેબ, વિજ્ઞાન નથી. વિજ્ઞાન ફક્ત એટલું કહે છે કે આ જોડાણ દેખાયું, કારણ હજી શોધવાનું છે.

અને સૌથી મહત્ત્વની વાત, જે દરેક વોટ્સએપ ફોરવર્ડ કરતાં પહેલાં વાંચવી જોઈએ: આ અભ્યાસ માત્ર એક ગ્રામીણ વસ્તીનો છે, અને સરેરાશ આંકડા કોઈ એક પરિવારનું ભવિષ્ય કહેતા નથી. કોઈ પિતા આ વાંચીને કહે કે "મારે તો ત્રણ દીકરી છે, હું સો વર્ષ જીવીશ", તો એને કહેજો કે પહેલાં ડૉક્ટર પાસે બ્લડ રિપોર્ટ કરાવે. અને કોઈ મમ્મી ગભરાઈને કહે કે "બાળક જન્મ્યા એટલે મારી ઉંમર ઘટી?", તો એને કહેજો કે આ ફક્ત સરેરાશ છે, અને સારું પોષણ, આરામ, તબીબી સંભાળ અને પરિવારનો સાથ આ ચિત્ર બદલી શકે છે. એટલે અહીં બોધ સીધો છે: માતાઓને વધુ આરામ, વધુ મદદ, વધુ કદર. કારણ કે સંશોધન ભલે પોલેન્ડનું હોય, પણ ચા ઠંડી થવાની વાત આખી દુનિયામાં સરખી છે.

ટૂંકમાં, પપ્પાઓ, દીકરી મળી એ તમારું સદ્ભાગ્ય છે, પણ તેનો હિસાબ તમારા એકલાના ખાતે ના લખશો. અને મમ્મીઓ, તમે વિજ્ઞાનના આંકડામાં હો કે ન હો, ઘરના દરેક આંકડાનો પાયો તમે જ છો. બાકી, આપણે આંકડા વાંચીએ, હસીએ, અને સાંજે ચા મમ્મીને બનાવી આપીએ.

**સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો (Real but Weird Facts)**

૧. અભ્યાસ મુજબ પિતાના કિસ્સામાં દરેક દીકરી દીઠ સરેરાશ ૭૪ અઠવાડિયાંનો વધારો જોવા મળ્યો, એટલે લગભગ એક વર્ષ અને પાંચ મહિના. પણ દીકરાની સંખ્યાની પિતાના આયુષ્ય પર નોંધપાત્ર અસર મળી નથી.

૨. સંશોધકોની ધારણા હતી કે દીકરાને જન્મ આપવો શારીરિક રીતે થોડો વધુ ખર્ચાળ હોઈ શકે. છતાં માતાઓમાં દીકરો કે દીકરી, બન્નેની અસર લગભગ સરખી, એટલે કે દરેક બાળક દીઠ સરેરાશ ૯૫ અઠવાડિયાં (લગભગ એક વર્ષ અને દસ મહિના) ઓછાં જોવા મળી.

૩. દીકરીઓ અને પિતાના આયુષ્ય વચ્ચેનો આ સંબંધ સંશોધકોના જણાવ્યા મુજબ પહેલી વાર નોંધાયો છે, પણ તેનું કારણ અભ્યાસમાં સમજાવાયું નથી. એટલે વિજ્ઞાન પણ હજી કહે છે: "અમને આંકડો મળ્યો, કારણ શોધવાનું બાકી છે."

If you like it, please share it.

પરાગ રતનપરા

#Daughters #Longevity #Fatherhood #Motherhood #દીકરી #આયુષ્ય #માતૃત્વ #પરિવાર

**સંપાદકીય નોંધ:** આ લેખ વ્યંગ છે અને પાત્રો, પપ્પા-અંકલ-પાડોશી, કાલ્પનિક છે. અભ્યાસ ઓબ્ઝર્વેશનલ છે અને ગ્રામીણ પોલિશ વસ્તી પર આધારિત છે, એટલે તે જોડાણ બતાવે છે, કારણ સાબિત કરતો નથી, અને ભારત કે ગુજરાતના પરિવારો પર સીધો લાગુ કરી શકાય નહીં. ૭૪ અને ૯૫ અઠવાડિયાંના આંકડા સરેરાશ છે, કોઈ વ્યક્તિગત આગાહી નથી. દીકરીઓ પિતાની કાળજી રાખે છે વગેરે વાતો લેખમાં અટકળો તરીકે જ મૂકી છે, અભ્યાસે તે સાબિત કરી નથી. પ્રકાશિત કરતા પહેલાં મૂળ સંશોધન (DOI 10.1002/ajhb.20497) ખોલીને આંકડા અને વસ્તીની વિગતો ચકાસી લેજો, અને ઇચ્છો તો લેખની સાથે સંશોધનનો સંદર્ભ ઉમેરજો. આ લેખમાં દીકરા કે માતાઓ વિશે કોઈ ઉતરતું સૂચન નથી, એ ઇરાદાપૂર્વક રાખ્યું છે.