ચોરી કરનારની ઊંઘ ઊડી ગઈ

The Thief Who Lost His Sleep
ચોરી કરનારની ઊંઘ ઊડી ગઈ

પરાગ રતનપરા

ઈન્ટરનેટ પર એક ભાઈએ કબૂલાત લખી છે. શરૂઆત એવી કે વાંચનારનું દિલ પીગળી જાય: "છેલ્લા ત્રણ દિવસથી મને સાયલન્ટ પેનિક એટેક આવે છે, અને મારી ચિંતા સમજે એવું કોઈ નથી."

બિચારો. ચાલો, સાંભળીએ શું થયું.

ભાઈ ગિટાર પેડલ અને ઓડિયો ઈફેક્ટ્સ બનાવતી નાની કંપની ચલાવે છે. એમનાં સિંગલ-ઈફેક્ટ પેડલ બજારમાં સારાં ચાલે છે. હવે સપનું છે એક મોટું મશીન બનાવવાનું, જેમાં રિવર્બ, ડિલે, કોરસ બધું ટોપ ક્લાસ હોય.

પછી આવે છે કબૂલાતનો અસલ ભાગ. છેલ્લા ૭૨ કલાકમાં એમણે AI પાસે પોતાના ત્રણ મુખ્ય હરીફોનાં પ્રોડક્ટ ડીકમ્પાઈલ કરાવ્યાં. એક પ્રોમ્પ્ટ, ત્રણ કલાક. સ્ટ્રાઈમોન બિગ સ્કાય જેવા એવોર્ડ વિજેતા મશીનના અલ્ગોરિધમ હવે એમના કમ્પ્યૂટરમાં પડ્યા છે. પછી લેક્સિકોન ૨૨૪નો વારો આવ્યો. ત્યાં AIને ખબર પડી કે કોઈ બીજાએ અઠવાડિયા પહેલાં જ આ કામ કરીને કોડ GitHub પર મૂકી દીધો છે. એટલે AIએ એ કોડ ઉઠાવી લીધો અને સમય બચાવ્યો. અર્સા મેજરની આખી પ્રોડક્ટ રેન્જ? વીસ મિનિટ.

અને હા, ભાઈએ ટેસ્ટ પણ કર્યું. બધું "અદ્ભુત" વાગે છે. AI "એના જેવું કંઈક" નથી બનાવતું પણ અસલ કોડ જ ચલાવે છે, એ પાક્કું કરવા એમણે પહેલાં ઈમ્યુલેટર બનાવડાવ્યું, મૂળ ફર્મવેર ચલાવ્યું, પછી એને C++ લાઈબ્રેરીમાં ફેરવીને બંનેનું પરિણામ સરખાવ્યું.

ચોકસાઈ તો જુઓ. આટલી ચોકસાઈ ઈન્કમ ટેક્સ રિટર્નમાં રાખી હોત તો CA પણ પગે લાગત.

હવે પેનિક એટેકનું કારણ સાંભળો. ચોરી કરી એનો ગભરાટ નથી. ગભરાટ એ છે કે હવે બીજા લોકો એમની ચોરી કરી શકે છે.

"હવે કોઈ પણ, જેની પાસે AIનું સબ્સ્ક્રિપ્શન છે, એ મારાં પ્રોડક્ટ સાથે પણ આવું જ કરી શકે."

વાહ. ત્રણ પડોશીનાં તાળાં તોડ્યાં, અંદર જઈને ખાતરી કરી કે ઘરેણાં સાચું સોનું છે, ઘરે લાવીને તોલ્યાં, અને પછી રાત્રે પથારીમાં પડખાં ફેરવે છે કે "હાય હાય, મારું તાળું કેટલું કમજોર છે!"

ગુજરાતીમાં કહેવત છે: ચોરના ભાઈ ઘંટીચોર. અહીં વાત એથી પણ આગળ ગઈ. ચોર ચોરી કરવા ગયો, ત્યાં બીજા ચોરનો માલ પડેલો મળ્યો, તો એ પણ ઉઠાવી લીધો. આને ચોરી નહીં, "રિસાયક્લિંગ" કહેવાય.

હવે સૌથી સુંદર લાઈન: "હું તો આવું નહીં કરું, પણ મને ખબર છે કે બીજી ત્રીસ કંપનીઓ ખુશીથી કરશે."

આ વાક્ય વાંચીને દરેક ભારતીયને અરીસામાં પોતાનો ચહેરો દેખાવો જોઈએ. આપણે આખી જિંદગી આ જ વાક્ય પર જીવીએ છીએ. "હું તો લાંચ નથી આપતો, પણ બધા આપે છે એટલે આપવી પડે." "હું તો લાઈન નથી તોડતો, પણ પેલો તોડે છે." "હું તો ટેક્સ પૂરો ભરું, પણ ધંધામાં બીજા ક્યાં ભરે છે?" દોષ હંમેશા "બીજા"નો. અને આ "બીજા" જેટલા દૂર હોય, એટલી આપણી નૈતિકતા ઊજળી લાગે. પોતે કરીએ તો "સંશોધન", બીજા કરે તો "ચોરી".

ભાઈએ ત્રણ દિવસમાં ત્રણ હરીફોનો વર્ષોનો પરસેવો ઉઠાવ્યો, અને ચોથા દિવસે પ્રવચન આપે છે કે "હું નહીં કરું." ભાઈ, તમે કરી ચૂક્યા છો. અહીં "નહીં કરું"નો અર્થ માત્ર એટલો છે: "વેચીશ નહીં... હાલ પૂરતું."

પણ હવે વ્યંગ બાજુ પર મૂકીને એક વાત ગંભીરતાથી, કારણ કે ભાઈની છેલ્લી લાઈન ખોટી નથી: "હાર્ડવેર ઈફેક્ટ્સ પ્રોસેસરની ખાઈ અદૃશ્ય થઈ ગઈ."

જૂના રાજાના કિલ્લાની ફરતે ખાઈ રહેતી. પાણી ભરેલી, ક્યારેક મગર પણ. દુશ્મનને પહેલાં ખાઈ પાર કરવી પડે. ધંધામાં પણ એવું જ હતું. વર્ષોની રિસર્ચ, એન્જિનિયરોની ટીમ, ગુપ્ત ફોર્મ્યુલા, આ બધું ખાઈ હતું. કોઈ નકલ કરવા માગે તો એને વર્ષો લાગતાં, કરોડો લાગતા.

હવે ખાઈમાં પાણી નથી. AIએ ત્રણ કલાકમાં પુલ બાંધી દીધો.

આ માત્ર સંગીતના પેડલની વાત નથી. આ દરેક એવા ધંધાની વાત છે જે "અમારી પાસે જે છે એ બીજા પાસે નથી" એવા ભરોસે ચાલે છે. સુરતના કાપડ બજારમાં તો આ જૂની વાત છે. સવારે નવી ડિઝાઈન આવે, સાંજે બાજુની દુકાનમાં એ જ ડિઝાઈન અડધા ભાવે મળે. ઘડિયાળોમાં "ફર્સ્ટ કોપી" નામનો આખો ઉદ્યોગ છે. આપણે તો નકલને પણ ક્રમ આપીએ છીએ: ફર્સ્ટ કોપી, સેકન્ડ કોપી. AIએ બસ એટલું કર્યું કે જે નકલ પહેલાં દુકાનના કાઉન્ટર પર થતી, એ હવે મશીનના પેટમાં ઘૂસીને થાય છે, અને મહિનાઓને બદલે મિનિટોમાં.

તો હવે ખાઈ ક્યાં છે?

કદાચ ત્યાં જ, જ્યાં આપણા દાદા-પરદાદા એને રાખતા હતા: નામમાં. ગામનો જૂનો સોની યાદ કરો. સોનું બધા પાસે એકસરખું છે, ભાવ પણ છાપામાં સરખો છપાય છે. છતાં લોકો ત્રણ પેઢીથી એક જ દુકાને જાય છે. કેમ? કારણ કે સોની કાકા પર ભરોસો છે. ભરોસો ડીકમ્પાઈલ નથી થતો. એનો કોડ GitHub પર નથી મળતો.

સંગીતકાર પેડલ ખરીદે ત્યારે માત્ર અલ્ગોરિધમ નથી ખરીદતો. એ કંપનીનો સપોર્ટ ખરીદે છે, અપડેટ ખરીદે છે, "આ પેડલ પર મારો મનપસંદ કલાકાર વગાડે છે" એવી વાર્તા ખરીદે છે. અને એ એવી કંપની પાસેથી ખરીદે છે જેનું નામ, કાલે ખબર પડે કે બીજાનો કોડ ચોરીને બેઠી છે, તો એક દિવસમાં માટીમાં મળી જાય. ચોરેલો અવાજ ગમે તેટલો "અદ્ભુત" વાગે, ચોરેલી ઈજ્જત ક્યારેય સૂરમાં નથી વાગતી.

અને કાયદો પણ સાવ ઊંઘતો નથી. કોપીરાઈટ, ટ્રેડ સિક્રેટ, લાઈસન્સની શરતો, આ ખાઈ હજુ ભરાયેલી છે. ફરક એટલો કે એમાં હવે પાણી ઓછું અને વકીલ વધારે છે.

એટલે ભાઈનો પેનિક એટેક સાચો છે, પણ ખોટા કારણસર. ગભરાવું એ વાતનું નથી કે બીજા મારી ચોરી કરશે. ગભરાવું એ વાતનું છે કે જ્યારે ચોરી સહેલી થઈ જાય, ત્યારે ઈમાનદારી જ એકમાત્ર બ્રાન્ડ બચે છે. અને એ બ્રાન્ડ ભાઈએ ત્રણ દિવસ પહેલાં ઈન્ટરનેટ પર જાહેરમાં ગીરવે મૂકી દીધી.

છેલ્લો વ્યંગ સૌથી મીઠો છે. જે માણસ "મારી ચિંતા સમજે એવું કોઈ નથી" એમ કહીને શરૂ કરે છે, એણે આખી દુનિયા સામે ઈન્ટરનેટ પર કબૂલાત લખી. આપણે એને કહીએ છીએ: "કોઈને કહેતો નહીં" કહીને આખા ગામને કહી દેવું.

ત્રણ કલાકમાં કિલ્લાની ખાઈ પુરાઈ ગઈ. પણ અંતરાત્માની ખાઈ? એ પૂરતાં હજુ વાર લાગશે.

સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો (Real but Weird Facts)

• ૧૯૮૦ના દાયકામાં કોમ્પેકે IBM PCનો BIOS "ક્લીન રૂમ" પદ્ધતિથી ફરી બનાવ્યો. એક ટીમે મૂળ કોડ વાંચીને માત્ર એ શું કરે છે એનું વર્ણન લખ્યું, અને બીજી ટીમે, જેણે મૂળ કોડ ક્યારેય જોયો નહોતો, એ વર્ણન પરથી નવો કોડ લખ્યો. નકલને કાયદેસર બનાવવા બે ટીમ, બે રૂમ અને મહિનાઓ લાગ્યા. આજે AI એ કામ એક પ્રોમ્પ્ટમાં કરી નાખે છે, રૂમ વગર.
• યુરોપિયન યુનિયનનો કાયદો બીજા સોફ્ટવેર સાથે સુસંગતતા (interoperability) માટે અમુક સંજોગોમાં ડીકમ્પાઈલ કરવાની છૂટ આપે છે. પણ એ માહિતી પરથી મળતુંઆવતું પ્રોડક્ટ બનાવવાની છૂટ નથી આપતો. ચાવી બનાવવાની છૂટ છે, ઘરમાં ઘૂસવાની નહીં.
• ગિટાર પેડલની દુનિયાનું સૌથી પ્રખ્યાત ઉદાહરણ "ક્લોન સેન્ટોર" છે. એની નકલો થોડા હજાર રૂપિયામાં મળે છે, જ્યારે અસલ વપરાયેલું પેડલ લાખોમાં વેચાય છે. એના સર્જકે પછીના વર્ઝન પર લખાવ્યું હતું કે આ આખી ઘેલછા એણે ઊભી નથી કરી. અવાજ લગભગ સરખો, ભાવ સો ગણો. લોકો અવાજ નહીં, નામ ખરીદે છે.

પરાગ રતનપરા

If you like it, please share it.

#AI #ReverseEngineering #IntellectualProperty #GuitarPedals #ગુજરાતી_નિબંધ #વ્યંગ #નકલ #ઈમાનદારી