ચાનું ગીત (ર.પા.ની શૈલીથી પ્રેરિત)

ચાનું ગીત (ર.પા.ની શૈલીથી પ્રેરિત)

એ...હેહેય...હેહેય... ચા ઊકળી ડબાક્ તપેલીમાં
(સવારનો માર્યો હું તો મારા ખાલીખમ કપને વળગી પડ્યો)

ફર્રર્રર્રર્ર ઊડે વરાળ, ને વરાળમાં ઊડે આખી રાતના ઉજાગરા,
આદુની ગંધ ઘરભરમાં પથરાઈ જાય એવું અલગારી પર્વ,
ઇલાયચી ફૂટે તડાક્ ને ફૂટે મારામાંથી એક ઊંઘરેટો સૂરજ —
ચા ઊકળે તપેલીમાં, હું ઊકળું મારામાં, આખું ગામ ઊકળે સવારમાં!

*

શક્યતા નામની સ્ત્રીએ ગઈકાલે કહ્યું'તું :
'કાલે સવારે આવીશ, સાથે ચા પીશું.'
આજે કપ બે મૂક્યા છે ટેબલ પર —
એક ભરેલો, એક ખાલી;
ભરેલો ઠરી ગયો,
ખાલી હજી ગરમ છે પ્રતીક્ષાથી.

*

તપેલીમાં પત્તી નાખું તો કાળી,
દૂધ નાખું તો ધોળી,
ખાંડ નાખું તો મીઠી,
આદુ નાખું તો તીખી —
તો પછી ચા કોણ? પત્તી? દૂધ? ખાંડ? આદુ?
કે એ ચારેયની વચ્ચે ઊભેલું
કોઈ પાંચમું જણ જેને કોઈ ઓળખતું નથી?

*

કીટલીએ પૂછ્યું : 'અલ્યા, તું કોણ?'
ગળણીએ કહ્યું : 'હું તો ચાળનારો, સાર કાઢનારો.'
કપે કહ્યું : 'હું તો ઝીલનારો, ધરનારો.'
રકાબીએ કહ્યું : 'હું તો ટેકો, હું તો આધાર.'
ને ચમચીએ ચૂપચાપ ફરતી રહી ગોળ ગોળ —
જેમ આ આખી દુનિયા ફરે છે ચા ફરતે સવાર સવારમાં!

*

મોંસૂઝણે ચાના ગલ્લે
ભીડ જામી છે એવી કે
રિક્ષાવાળો, માસ્તર, મજૂર, શેઠ —
બધા એક જ બાંકડે;
ચાના કપમાં ઓગળી જાય છે
જાત-પાત, ઊંચ-નીચ, નાના-મોટા —
ખાંડની જેમ, દૂધની જેમ, પત્તીની જેમ.

*

સાંજે ચા પીતાં પીતાં તું આવી,
ને કપમાં ચંદ્ર તરવા લાગ્યો;
તેં ઘૂંટ ભર્યો —
ચંદ્ર ઊતર્યો તારા હોઠમાં,
ને હું બેઠો જોતો રહ્યો
કપમાં રહી ગયેલું ખાલી આકાશ.

*

હે ચા! તને પ્રણામ —
તું રોજ ઊકળે છે, રોજ ઠરે છે,
રોજ પીવાય છે, રોજ ઢોળાય છે,
તોય રોજ સવારે હાજર —
જેમ શ્વાસ, જેમ આશા, જેમ કોઈનું સંભારણું.

છેલ્લે તો એ જ સાચું —
માણસ ચા પીએ છે એવું લાગે,
પણ ખરેખર તો
ચા પીએ છે માણસને —
ઘૂંટેઘૂંટે, રોજેરોજ,
જન્મારાભર!

—