બંધ દરવાજાની ફરિયાદ, ખુલ્લા દરવાજાની અપેક્ષા

# બંધ દરવાજાની ફરિયાદ, ખુલ્લા દરવાજાની અપેક્ષા
*(The Art of Closing Doors and Demanding Open Ones)*

**— પરાગ રતનપરા**

દરવાજો બંધ કરવો એ આપણો રાષ્ટ્રીય શોખ છે. પણ સામેવાળો દરવાજો બંધ કરે ત્યારે આપણને અચાનક "ખુલ્લાપણું" નામનો સિદ્ધાંત યાદ આવે છે. સિદ્ધાંતો પણ સગવડિયા હોય છે — જરૂર પડે ત્યારે જ કબાટમાંથી બહાર નીકળે.

વર્ષો સુધી આપણે ચીની વિઝા પર તાળાં માર્યાં. ચીની એપ્સ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો — "રાષ્ટ્રભક્તિ" ના નામે, જોકે એ જ ફોન ચીનમાં બનેલો હતો એ વાત આપણે સગવડપૂર્વક ભૂલી ગયા. ચીની રોકાણ પર ચોકી બેસાડી. અને "પારસ્પરિકતા" શબ્દને ડિક્શનરીમાં જ રહેવા દીધો.

હવે ચીને બિઝનેસ વિઝા કડક કર્યા, તો દિલ્હીને અચાનક જ્ઞાન થયું કે દુનિયામાં દરવાજા ખુલ્લા હોવા જોઈએ. વાહ! જે ઘરમાં પોતે મહેમાનોને ઓટલે જ ઊભા રાખ્યા, એ ઘરના માલિકને હવે બીજાના બંધ દરવાજા "અન્યાય" લાગે છે.

અને મજાની વાત એ કે આપણી કંપનીઓ પોતે કબૂલે છે — ચીની પુર્જા વગર મશીન ચાલતું નથી, ચીની ટેક્નોલોજી વગર ફેક્ટરી ઊભી થતી નથી. એટલે હવે આપણા એક્ઝિક્યુટિવ્સ સિંગાપોર, બેંગકોક અને હોંગકોંગમાં મીટિંગ કરે છે. બહિષ્કાર પણ કરવો છે અને ધંધો પણ કરવો છે — આ કળા ફક્ત આપણને જ આવડે છે.

સરકારો સંધિ કરી શકે. પણ પ્રજાની યાદશક્તિ પર સહી-સિક્કા ચાલતા નથી. ચીની પ્રજાનો રોષ એટલો છે કે પોતાના જ રાજદૂત ભારત તરફ નરમ દેખાયા તો પ્રજા એમના પર જ તૂટી પડી. અને આપણે માનીએ છીએ કે એક વિઝા-છૂટછાટથી "જન-જન મૈત્રી" ઊભી થઈ જશે. આત્મવંચના પણ એક રાજદ્વારી કૌશલ્ય છે.

પણ વાત ફક્ત ચીનની નથી. અમેરિકાએ ૨૦૨૫માં ૬૧% ભારતીય વિદ્યાર્થી-વિઝા નકાર્યા. કેનેડાએ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫માં ૭૪% સ્ટડી-પરમિટ ફગાવી. ચીન, અમેરિકા, કેનેડા — બધા દરવાજા એકસાથે બંધ થાય, તો ક્યાંક તો અરીસો જોવો પડે.

આપણી કાયમી ટેવ છે — દરેક બંધ દરવાજો બીજાની નૈતિક નિષ્ફળતા છે, આપણી ક્યારેય નહીં. "આખી દુનિયા આપણી વિરુદ્ધ કેમ છે?" એ પ્રશ્ન પૂછવામાં આપણને ગૌરવ લાગે છે. પણ "આપણે એટલો વિશ્વાસ તોડ્યો કેવી રીતે?" — એ પ્રશ્ન પૂછતાં ઈગો આડો આવે છે.

રાજદ્વારીપણું સરકારોનું છે. યાદશક્તિ પ્રજાની છે. બેઇજિંગ દિલ્હી સાથે વાટાઘાટો કરી શકે. પણ પોતાની પ્રજાના રોષ સાથે વાટાઘાટો કોઈ સરકાર કરી શકતી નથી.

દરવાજા બંધ કરવા સહેલા છે. ખોલાવવા અઘરા. અને પોતાની ભૂલ સ્વીકારવી? એ તો સૌથી અઘરું — કારણ કે એમાં ઈગો નામનો દરવાજો ખોલવો પડે છે.

**Real but Weird Facts:**
- ભારતીય કંપનીઓ ચીન સાથેની બિઝનેસ મીટિંગ્સ સિંગાપોર, થાઈલેન્ડ અને હોંગકોંગમાં કરે છે — કારણ કે ચીનમાં જવું જ મુશ્કેલ છે.
- ૨૦૨૫માં અમેરિકાએ ૬૧% ભારતીય F-1 વિઝા અરજીઓ નકારી.
- ઓગસ્ટ ૨૦૨૫માં કેનેડાએ ૭૪% ભારતીય સ્ટડી-પરમિટ ફગાવી દીધી.

**— પરાગ રતનપરા**

If you like it, please share it.

#IndiaChina #VisaPolitics #Geopolitics #Satire #ભારતચીન #વિઝા #કટાક્ષ #રાજકારણ