બાજુના રૂમનો દરવાજો
**Adjacent Possibilities | બાજુના રૂમનો દરવાજો**
પરાગ રતનપરા
આપણા સમાજમાં સૌથી વધુ વેચાતી ચીજ સાબુ નથી, તેલ નથી, ફરસાણ પણ નથી. સૌથી વધુ વેચાય છે "મોટાં સપનાં". સવારે છ વાગ્યે વોટ્સએપ ખોલો તો ફોરવર્ડ તૈયાર જ હોય: "સપનાં એવાં જુઓ કે ઊંઘ ઊડી જાય." ઊંઘ તો ઊડી જાય છે, પણ ભાઈ સવારે નવ વાગ્યે એ જ ગાદલા પરથી "મમ્મી, ચા!" ની બૂમ પાડે છે.
હવે એક વૈજ્ઞાનિક સ્ટુઅર્ટ કાફમેન નામના ભાઈએ એક વાત કહી, જેને આપણે સાવ સાદા શબ્દોમાં સમજીએ. કલ્પના કરો કે તમે એક મોટા મકાનના એક રૂમમાં ઊભા છો. રૂમમાં ત્રણ-ચાર દરવાજા છે. તમે ફક્ત એ જ દરવાજા ખોલી શકો છો. એ ખોલશો તો બાજુના રૂમમાં જશો, અને ત્યાં નવા દરવાજા દેખાશે. વીસમા માળનો પેન્ટહાઉસ? એ તમારા રૂમમાંથી સીધો દેખાતો પણ નથી. સાહેબે આને નામ આપ્યું "Adjacent Possible", એટલે કે બાજુમાં જ પડેલી શક્યતા. આપણા ગુજરાતી દુકાનદાર આ જ વાતને વર્ષોથી કહે છે: "પહેલાં દુકાન તો ખોલ, પછી ચેઇન વિશે વિચારજે."
પણ આપણને બાજુનો દરવાજો બોરિંગ લાગે છે. આપણને તો સીધો પેન્ટહાઉસ જોઈએ છે. છગનભાઈનો ભત્રીજો બારમામાં બે વિષયમાં ATKT લઈને બેઠો છે, અને લગ્નપ્રસંગમાં કાકાને ગર્વથી કહે છે, "હું તો AI સ્ટાર્ટઅપ કરવાનો છું, યુનિકોર્ન બનાવવું છે." કાકા માથું ધુણાવે છે, "વાહ, વાહ, સરસ!" અને મનમાં વિચારે છે કે પહેલાં આ છોકરો પોતાનો પથારી તો સરખી કરે. પણ સામે બોલતા નથી, કારણ કે આપણે જૂઠું "વાહ" કહેવામાં વર્લ્ડ ચેમ્પિયન છીએ.
સમાજનો દંભ જુઓ. બાળકને કહીએ છીએ, "ધીરે ધીરે શીખાય બેટા." અને ત્રણ મહિના પછી પૂછીએ છીએ, "હજી કેમ કંઈ બન્યું નહિ?" છોકરીના માવતરને છોકરો "સેટલ" જોઈએ, બંગલો, ગાડી, વિદેશનો વિઝા, અને છોકરો પોતે કાલે જ પહેલી નોકરીમાં જોડાયો હોય. આપણને પહેલા પગથિયા વિના ટોચ જોઈએ છે, પછી ટોચે ન પહોંચે તો ભાગ્યને દોષ દઈએ છીએ.
વિજ્ઞાનની એક રમૂજ તો એ છે કે નવા વિચારો કોઈ એકલા જીનિયસના માથામાં આકાશમાંથી ટપકતા નથી. એ ત્યારે આવે છે જ્યારે આખી દુનિયા એક જ રૂમમાં ઊભી હોય અને બાજુનો દરવાજો બધાને દેખાતો હોય. એટલે જ ક્યારેક બે માણસો એક જ સમયે એક જ શોધ કરી બેસે છે. પછી શરૂ થાય છે આપણું ફેવરિટ નાટક: "મારો આઈડિયા ચોરાઈ ગયો!" ભાઈ, ચોરી કોઈએ નથી કરી. તમે બંને એક જ રૂમમાં ઊભા હતા. ફરક એટલો જ કે એણે દરવાજો પહેલાં ખોલ્યો, અને તમે હજી "યોગ્ય મુહૂર્ત" જોતા હતા.
આપણું સૌથી મોટું દુઃખ એ છે કે બાજુનો દરવાજો ખોલવામાં પરસેવો પડે છે, જ્યારે ટોચ વિશે સપનાં જોવામાં ફક્ત વાઇફાઈ જોઈએ. એટલે જ આપણે દરવાજા સામે ઊભા રહીને ફોટો પાડીએ છીએ, કેપ્શન લખીએ છીએ, "New journey begins", અને પછી અંદર જવાનું ભૂલી જઈએ છીએ.
તો દરવાજો ખોલો. હા, એ બોરિંગ છે. હા, એમાં દેખાવમાં કોઈ ચમક નથી. પણ પેન્ટહાઉસની લિફ્ટ એ જ રૂમમાંથી જાય છે. અને ન ખોલવો હોય તો વાંધો નથી, વોટ્સએપ પર નવું ફોરવર્ડ આવી જ ગયું હશે.
**સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો**
• માણસ 1969 માં ચંદ્ર પર ઊતરી ગયો, પણ પૈડાંવાળી સૂટકેસ માટે બર્નાર્ડ સદોએ પેટન્ટની અરજી 1970 માં કરી. પૈડું હજારો વર્ષ જૂનું અને સૂટકેસ પણ જૂની, પણ બંનેને જોડવાનો વિચાર સદીઓ સુધી કોઈને ન આવ્યો.
• 14 ફેબ્રુઆરી 1876 ના એ જ દિવસે એલેક્ઝાન્ડર ગ્રેહામ બેલ અને એલિશા ગ્રે બંનેએ ટેલિફોન સાથે જોડાયેલી અરજી પેટન્ટ ઓફિસમાં કરી હતી. બંનેના રૂમમાં એક જ દરવાજો ખૂલ્યો હતો.
• કહેવાય છે કે 1940ના દાયકામાં રેથિઓન કંપનીના ઇજનેર પર્સી સ્પેન્સરના ખિસ્સામાં રડાર મશીનની પાસે ઊભા રહેતાં ચોકલેટ ઓગળી ગઈ, અને ત્યાંથી માઇક્રોવેવ ઓવનનો વિચાર નીકળ્યો. એટલે ક્યારેક બાજુનો દરવાજો ખિસ્સામાં જ પડેલો હોય છે.
પરાગ રતનપરા
If you like it, please share it.
#AdjacentPossible #SocialSatire #GujaratiEssay #ParagRatanpara
#ગુજરાતીનિબંધ #વ્યંગ #બાજુનોદરવાજો #પરાગરતનપરા