Admiration Test: વખાણની પરીક્ષા, જેમાં આખો સમાજ નાપાસ થાય છે

**Admiration Test: વખાણની પરીક્ષા, જેમાં આખો સમાજ નાપાસ થાય છે**

પરાગ રતનપરા

ગુજરાતીઓને વખાણ કરતાં આવડે છે, બસ કેટલીક શરતો લાગુ. માણસ મરેલો હોવો જોઈએ, અથવા દૂર હોવો જોઈએ, અથવા આપણાથી ઓછું કમાતો હોવો જોઈએ. જીવતા, પડોશમાં રહેતા અને આપણાથી આગળ નીકળી ગયેલા માણસનાં વખાણ કરવાં એટલે એનેસ્થેસિયા વગર દાઢ કઢાવવા જેવું દુઃખ.

આ પરીક્ષા સાવ સહેલી છે. કોઈ એક જીવતા માણસને તમારા જેવા જ ક્ષેત્રમાં, તમારાથી વધારે સફળ થયેલો જુઓ અને મોઢેથી ફક્ત એક શબ્દ બોલો: "વાહ!" પૂરેપૂરું વાક્ય નહીં, બસ "વાહ". શરત એટલી કે એની પાછળ "પણ" ન આવવો જોઈએ. આ "પણ" ગુજરાતી સમાજનું રાષ્ટ્રીય હથિયાર છે.

લગ્નના જમણવારમાં કાઉન્ટર પર ઊભા ઊભા સાંભળી લો. "અરે, પેલા મહેતાસાહેબનો દીકરો અમેરિકા ગયો ને? સારું કર્યું. પણ શું કરે છે એ ખબર નથી, કહે છે ટ્રક ચલાવે છે." વખાણ કરવા ગયા હતા કે તપાસ કમિશન બેસાડવા? આ પછી પેલો "પણ" એક સેકન્ડમાં ડોલરને રૂપિયામાં ફેરવીને, રૂપિયાને ઈર્ષ્યામાં ફેરવીને, ઈર્ષ્યાને સંસ્કારમાં ફેરવી નાખે છે.

ઘરની પરીક્ષા વધારે કડક છે. મમ્મી કહે છે, "જો, પેલા શાહનો છોકરો ૯૫ ટકા લાવ્યો." તમે ખુશ થઈને કહો, "સરસ!" તો મમ્મી તરત ઉમેરે છે, "ટ્યુશનમાં ગયો'તો, આપણે તો ઘરે જ ભણાવ્યો." એટલે છોકરાએ ૯૫ લાવ્યા એ એની મહેનત નથી, ટ્યુશનવાળાનું કાવતરું છે. અને આપણા છોકરાના ૬૫ ટકા? એ તો "સંસ્કારના માર્ક્સ" છે, જે માર્કશીટમાં છાપવાના રહી ગયા.

મરેલા માણસની વાત જુદી છે. શોકસભામાં જઈને જુઓ. જે માણસ જીવતા હતા ત્યારે "સ્વાર્થી, જીદ્દી અને કંજૂસ" ગણાતા હતા, એ ફોટા પર હાર ચડતાં જ "બહુ સારા માણસ હતા, સમાજનું રતન હતા" બની જાય છે. કેમ? કારણ કે હવે એ આપણી હરીફાઈમાં નથી. વખાણ પર હવે કોઈ જોખમ નથી. મૃત્યુ એટલે ગુજરાતી સમાજમાં "નો કોમ્પિટિશન" નું સર્ટિફિકેટ.

ગાંધીજી, સરદાર અને વિવેકાનંદના વખાણમાં આપણે ઉસ્તાદ છીએ. ઓફિસની દીવાલ પર ફોટા લટકાવ્યા છે, ભાષણોમાં અવતરણો ચલાવ્યાં છે. પછી એ જ ફોટાની નીચે બેસીને ફાઇલ સરકાવવા માટે "ચા-પાણી" ની રાહ જોઈએ છીએ. આપણે મહાપુરુષોને અવતરણોમાં બહુ ચાહીએ છીએ, આચરણમાં થોડા દૂર રાખીએ છીએ. ફોટા દીવાલ પર હોય ત્યાં સુધી જ સલામત, ઊતરીને રસોડામાં આવે તો ઝઘડો થાય.

હવે સોશિયલ મીડિયા. પડોશીએ નવી ગાડી લીધાનો ફોટો મૂક્યો. આપણે સ્ટેટસ જોઈ લીધું, લાઇકનો અંગૂઠો દબાવવાની આંગળી તૈયાર હતી, પણ મનમાં યુદ્ધ ચાલ્યું. છેવટે મહાન નિર્ણય લેવાયો: "જોયું જ નથી એવું માનીને સ્ક્રોલ કરી નાખો." ત્રણ દિવસ પછી એ જ ગાડીમાં બેસીને પાછા જમવા જવાનું છે, એ અલગ વાત.

આ પરીક્ષાનું પરિણામ જાહેર થઈ ગયું છે. આખો સમાજ નાપાસ. પણ ચિંતા ન કરો, ગ્રેસ માર્ક્સની વ્યવસ્થા છે. જે દિવસે પેલો સફળ માણસ ગુજરી જશે, એ દિવસે આપણે સૌથી પહેલા શોકસભામાં પહોંચીશું અને સૌથી મોટા અવાજે બોલીશું, "બહુ સારા માણસ હતા!" વખાણ પણ આપણે એ જ કરીએ છીએ જ્યારે એ સાંભળનાર હયાત ન હોય. સમય પર વખાણ કરવામાં જાણે આપણને ઈન્કમ ટેક્સ લાગતો હોય.

**સાચી પણ વિચિત્ર હકીકતો**

• મનોવૈજ્ઞાનિકો ઈર્ષ્યાના બે પ્રકાર પાડે છે. "બિનિગ્ન એન્વી" સામેવાળા જેવા બનવા મહેનત કરાવે છે, અને "માલિશિયસ એન્વી" સામેવાળાને નીચે ખેંચવાનું મન કરાવે છે. આપણા સમાજમાં બીજો પ્રકાર ખૂબ ચાલે છે.

• મનોવૈજ્ઞાનિક જોનાથન હાઇટે કોઈની નૈતિક ઉત્તમતા જોઈને થતી લાગણીને "એલિવેશન" કહી છે, અને કહે છે કે એવી લાગણી માણસને પોતે પણ સારું કરવા પ્રેરે છે. એટલે ખરા દિલથી વખાણ કરવાથી ફાયદો સામેવાળાને જ નહીં, કરનારને પણ થાય છે.

• વિન્સેન્ટ વેન ગોગે જીવતા ખૂબ ઓછાં ચિત્રો વેચ્યાં હતાં. આજે એ જ ચિત્રો કરોડોમાં વેચાય છે. દુનિયાએ પણ વખાણની બાબતમાં આપણા જેવી જ "મૃત્યુ પછીની નીતિ" અપનાવી હતી.

પરાગ રતનપરા

If you like it, please share it.

#AdmirationTest #GujaratiSatire #SocialCommentary #HumanBehavior #વખાણનીપરીક્ષા #ગુજરાતીવ્યંગ #સમાજદર્શન #પરાગરતનપરા