આંધળી દોટ: મનની મૂંઝવણની કહાની

લેખક: પરાગ રતનપરા

મનોવિજ્ઞાન કહે છે કે માણસ જેટલો બહારથી સ્વતંત્ર દેખાય છે, એટલો જ અંદરથી પરતંત્ર છે. આજે હું તમને એક એવી વાત કહેવા જા રહ્યો છું, જે તમારા દિલને ડંખ કરશે, કારણકે આ વાર્તા છે આપણા બધાની!

અરે યાર, આપણા ગુજરાતી સમાજની વાત જ કંઈક અજીબ છે. સવારે ઊઠીને પહેલો વિચાર શું આવે છે? "અરે, પેલા મુકેશભાઈના દીકરાએ તો startup શરૂ કર્યું, અને મારો દીકરો હજી 'નોકરી નોકરી' કરે છે!" બસ, અહીંથી શરૂ થાય છે આપણી psychological slavery!

મનોચિકિત્સકો કહે છે કે આપણા મગજમાં એક neural pathway બને છે - જેને હું કહીશ 'લેવાલીધા નો syndrome'! જ્યારે આપણે કોઈને કંઈક achieve કરતા જોઈએ છીએ, ત્યારે આપણા મગજમાં dopamine નામનું રસાયણ release થાય છે, અને આપણને એ જ વસ્તુ જોઈએ છે - ભલે એ આપણી જરૂરિયાત ના હોય!

તમે જોયું હશે, દરેક સોસાયટીમાં એક trend setter હોય છે - એમના ઘરે iPhone આવે અને બીજા દિવસે આખી સોસાયટીમાં EMI વધી જાય! આને psychology માં 'સામાજિક સરખામણી નું વિષચક્ર' કહે છે. અમારી સોસાયટીમાં તો એક કાકીએ air fryer લીધો, અને બીજે દિવસે બધી બહેનો kitchen માં air fryer ગોઠવવા લાગી - ભલે પછી રોટલી તો તવા પર જ બનાવવાની હોય!

પણ deeper વાત એ છે કે આપણે આપણી inner voice ને માري નાખી છે. આખો દિવસ WhatsApp, Instagram અને Facebook પર બીજાની life જોઈને આપણે નક્કી કરીએ છીએ કે આપણે શું બનવું છે! કોઈ પૂछે કે "તને શું ગમે છે?", તો જવાબ આવે "મને એ ગમે છે જે trending છે!"

સાયકોલોજીમાં એક સરસ concept છે - 'authentic self'. પણ આપણે તો artificial self ના chakkar માં એટલા અટવાયા છીએ કે પોતાની સાથે પાંચ મિનિટ silent રહેવાનું કહો તો anxiety થવા લાગે!

અરે ભાઈ, તમારા પડોશી કરતા મોટી કાર લાવવાથી તમારું ego satisfy થશે, પણ તમારી inner peace નું શું? તમારા બાળકને IIT માં મોકલવાથી સમાજમાં તમારી value વધશે, પણ એ બિચારાના dreams નું શું?

આ બધી વાતો વાંચીને તમને થશે કે હું કંઈક વધારે જ philosophical થઈ ગયો છું. પણ સાચું કહું? આ તો mirror છે - જેમાં આપણે બધા એકબીજાના reflection છીએ!

હવે તમે કહો - આ લેખ કેવો લાગ્યો? અને હા, criticism કરતા પહેલા એક વાર વિચારજો - તમારી criticism તમારી પોતાની છે કે પછી તમે બીજા કોઈની opinion copy કરી રહ્યા છો?

- પરાગ રતનપરા
(એક સ્વ-ઘોષિત મનોવૈજ્ઞાનિક સમાજ નિરીક્ષક)

PS: આ લેખ share કરવા પાછળનું તમારું motivation શું છે - સમાજને જગૃત કરવાનું કે પછી તમારા WhatsApp status ને active રાખવાનું? થોડું વિચારજો! 😉

ગમ્યું હોય તો share કરજો, ના ગમ્યું હોય તો આપણે સાથે મળीને આપણી મૂળ ઓળખ શોધવાનો પ્રયાસ કરીએ! કારણકે criticism કરવા કરતાં introspection કરવું વધારે અગત્યનું છે! 🙏