વોલ્ફનો સિદ્ધાંત

હાડકાં આળસુ હોય છે. જો તમે તેમના પર સતત દબાણ નહીં નાખો, તો તે અંદરથી પોલાં થઈ જશે. ૧૯મી સદીમાં જર્મન સર્જન જુલિયસ વોલ્ફે આ શરીરશાસ્ત્રનો ગજબનો નિયમ આપ્યો હતો. એણે જોયું કે તંદુરસ્ત હાડકું તેના પર પડતા બોજ મુજબ પોતાનો આકાર અને મજબૂતી બદલે છે. વધારે વજન ઊંચકો તો હાડકાં ઘટ્ટ થશે. પથારીવશ થઈ જાઓ તો કેલ્શિયમ ઓગળી જશે. બોજ હાડકાંને તોડતો નથી, ઘડે છે.

આ વાત માત્ર ઓર્થોપેડિક્સ પૂરતી મર્યાદિત નથી. આ જ સિદ્ધાંત સંસ્થાઓ, બ્રાન્ડ્સ અને વેપારના સામ્રાજ્યો પર એટલો જ સચોટ બેસે છે. જે કંપની ક્યારેય અસહ્ય સ્પર્ધાના દબાણ હેઠળ આવી નથી, તેની કરોડરજ્જુ નબળી જ રહે છે. સલામતીના વાતાવરણમાં ઉછરેલી સિસ્ટમ્સ બહારના એકાદ ઝટકામાં ભાંગી પડે છે. અનુકૂલન હંમેશાં ઘર્ષણમાંથી જન્મે છે, આરામમાંથી નહીં.

આપણા ભારતીય ઉદ્યોગજગતનો ઈતિહાસ જુઓ. ૧૯૯૧ પહેલાંનો લાઈસન્સ રાજનો જમાનો યાદ કરો. ભારતીય ઓટોમોબાઇલ કંપનીઓ દાયકાઓ સુધી એક જ જૂના મોડેલની ગાડીઓ વેચતી રહી. કોઈ તાણ નહોતી, કોઈ વૈશ્વિક હરીફાઈ નહોતી. પરિણામે તેમના એન્જિનિયરિંગના હાડકાં સડી ગયાં હતાં. જેવી અર્થવ્યવસ્થા ખુલી અને વિદેશી જાયન્ટ્સ આવ્યા, ત્યારે ખબર પડી કે રક્ષણ આપતી નીતિઓએ કંપનીઓને કેટલી પાંગળી બનાવી દીધી હતી. એ દબાણ આવ્યું ત્યારે જ ટાટા અને મહિન્દ્રા જેવી કંપનીઓએ પોતાનું કલેવર બદલીને વૈશ્વિક સ્તરની ગાડીઓ બનાવવી પડી.

બિઝનેસમાં આરામ એ મૃત્યુની પૂર્વતૈયારી છે. જ્યારે માર્કેટિંગમાં કટોકટી આવે છે, ગ્રાહકો મોં ફેરવે છે કે નફો ઘટે છે, ત્યારે સક્ષમ બ્રાન્ડ પોતાની કાર્યપદ્ધતિને ફરીથી ઘડે છે. જેને આપણે સંઘર્ષ કહીએ છીએ, તે વાસ્તવમાં સિસ્ટમનું રિમોડેલિંગ છે. જો તમારા સંગઠનને દબાણથી બચાવશો, તો તમે અજાણતાં જ તેને અંદરથી ખોખલું કરી રહ્યા છો.

જે હાડકું ક્યારેય વજન વેઠતું નથી, તે છેવટે સામાન્ય ઠોકરે પણ તૂટી જાય છે.