વોલ્ટઝર અસર

મેળામાં પેલી ગોળ ફરતી ચકડોળ જોઈ છે? વોલ્ટઝર રાઇડ. એમાં આખો મોટો પ્લેટફોર્મ એક દિશામાં ગોળ ફરે છે અને એની ઉપર બેઠેલી વ્યક્તિની નાની ગાડી પોતાની ધરી પર અલગ સ્પીડે ચક્કર કાપે છે. બે અલગ ગતિ એકસાથે ભેગી થાય ત્યારે એક ભયાનક ધક્કો પેદા થાય છે. તમારું શરીર સીટ સાથે ચોંટી જાય છે. બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજીમાં આને 'વોલ્ટઝર ઇફેક્ટ' કહે છે. જ્યારે બે કે ત્રણ નવી ટેકનોલોજી એકસાથે અથડાય, ત્યારે બદલાવ સરવાળો નથી થતો, સીધો ગુણાકાર થઈ જાય છે.

આ વિચાર ગાર્વન કાલન નામના લેખકે પોતાની ૨૦૨૪ની કિતાબ 'ડિજિટલ બિઝનેસ સ્ટ્રેટેજી'માં વ્યવસ્થિત રીતે મૂક્યો. એમની દલીલ સીધી છે: કંપનીઓ સામાન્ય રીતે એક સમયે એક જ સુધારો પચાવવા ટેવાયેલી હોય છે. સોફ્ટવેર અપગ્રેડ કર્યું, તો બે વર્ષ શાંતિ. પણ અસલી દુનિયા એમ નથી ચાલતી. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ક્લાઉડ કમ્પ્યુટિંગ અને ઓટોમેશન—આ બધું એકસાથે કૂદી પડ્યું છે. જે ખેલાડી આ બધા પ્રવાહોને એકસાથે જોડીને પોતાની સ્પીડ વધારી લે છે, તે બાકીના આખા બજારને ચકરાવે ચડાવી દે છે.

આ વાત સમજવી કેમ જરૂરી છે? કારણ કે પરંપરાગત મેનેજરો હજી લાઈનમાં ઊભા રહીને વારાની રાહ જુએ છે. એ વિચારે છે કે પહેલાં સ્માર્ટફોન પતાવીએ, પછી ડેટા જોઈશું. આ ધીમી ગતિ આજના જમાનામાં આત્મહત્યા બરાબર છે. એક ટેકનોલોજી બીજીને તાકાત આપે છે. જ્યારે ચાર પૈડાં એકસાથે અલગ અલગ ઝડપે પણ એક જ દિશામાં ફરવા માંડે, ત્યારે સ્પર્ધક માટે એ ગતિ પકડવી અસંભવ થઈ જાય છે. તમે સ્થિર ઊભા રહેશો તો ફેંકાઈ જશો.

દલાલ સ્ટ્રીટ તરફ નજર કરો. જૂના જમાનામાં મગનભાઈ કાનમાં ફોન ભરાવીને, ચોપડામાં ભાવ નોંધીને સોદા પાડતા. આજે ઝીરોધા કે ગ્રો જેવા નવા બ્રોકરેજ પ્લેટફોર્મ્સે શું કર્યું? એમણે સસ્તો ઈન્ટરનેટ ડેટા, આધાર આધારિત ઈ-કેવાયસી અને યુપીઆઈ પેમેન્ટ્સ—આ ત્રણેય લહેરોને એકસાથે જોડી દીધી. ગામડાના એક સામાન્ય યુવાન માટે પાંચ મિનિટમાં શેર ખરીદવાનું શક્ય બન્યું. જૂની પેઢીના મોટા સબ-બ્રોકરો વિચારતા જ રહી ગયા કે આ વાવાઝોડું આવ્યું ક્યાંથી. આ કોઈ એક સાધનનો ચમત્કાર નહોતો, ત્રણ ગતિનો સંયુક્ત આંચકો હતો.

ચકડોળ જ્યારે બેવડી ગતિએ ફરતી હોય ત્યારે સંતુલન જાળવવાના નુસખા કામ નથી આવતા, તમારે એની ઝડપ પકડવી જ પડે છે.