વોટિંગ મશીન વિરુદ્ધ વજન કાંટો

ટૂંકા ગાળામાં દુનિયા લોકપ્રિયતા ગણે છે, ગુણવત્તા નહીં. શેરબજારના પિતામહ બેન્જામિન ગ્રેહામે દાયકાઓ પહેલાં રોકાણકારો માટે આ રૂપક આપ્યું હતું: ટૂંકા ગાળામાં બજાર એક વોટિંગ મશીન છે, પણ લાંબા ગાળે એ વજન કરવાનો કાંટો બની જાય છે. વોટિંગ મશીન એટલે માત્ર મતોની ગણતરી. કોણ કેટલું સાચું કે ટકાઉ છે તેનાથી આ મશીનને કોઈ નિસબત નથી. જે પવન ફૂંકાયો, તેના નામે બટન દબાઈ જાય છે.

આ નિયમ શેરબજાર પૂરતો સીમિત નથી, આખી માનવસભ્યતાનો સ્વભાવ છે. જ્યારે પણ કોઈ નવી વસ્તુ માર્કેટમાં આવે છે, ત્યારે શરૂઆતમાં માત્ર અવાજ, દેખાડો અને પ્રચાર ચાલે છે. ટોળું જેને તાળી પાડે તે રાતોરાત હીરો બની જાય છે. ચૂંટણીનું બટન દબાવવા જેવો આ સસ્તો રોમાંચ છે. પરંતુ આ ઘેલછા કાયમી નથી ટકતી. વખત જતાં બજાર ભાવુકતા છોડીને વાસ્તવિક વજન માપવા બેસે છે.

આ તફાવત ન સમજનારો માણસ ભ્રમમાં જીવે છે. સોશિયલ મીડિયા પર મળતી લાઈક્સ કે અખબારોમાં છપાતા સમાચારો માત્ર વોટિંગ મશીનનો ઘોંઘાટ છે. એ ક્ષણિક પવન છે. જો તમારા કામમાં વજન નહીં હોય, અંદર પદાર્થ નહીં હોય, તો પવન બદલાતાં જ તમે ભોંયભેગા થઈ જશો. વોટિંગ મશીન તાળીઓ અપાવી શકે, સ્થાયી સામ્રાજ્ય ન રચી શકે.

બોલિવૂડ આ ગણિતનું સૌથી ક્રૂર મેદાન છે. શુક્રવારે રિલીઝ થતી કોઈ મસાલા ફિલ્મનું ઓપનિંગ કરોડોનું હોઈ શકે. પીઆર એજન્સીઓ, ફેક રિવ્યૂ અને પ્રમોશનની ધમાલથી પહેલા ત્રણ દિવસ થિયેટરો હાઉસફુલ થઈ જાય. આ વોટિંગ મશીનનો તબક્કો છે, જ્યાં ટોળાએ અવાજ કર્યો. પણ વીસ વર્ષ પછી એ ફિલ્મને કોઈ યાદ પણ નથી કરતું. બીજી તરફ, કોઈ શાંત કલાકૃતિ રિલીઝ વખતે ભલે ન ચાલી હોય, પણ દાયકાઓ પછી પણ લોકો તેને વારંવાર જુએ છે. કાળના કાંટા પર માત્ર સાચું વજન જ ટકે છે.

દુનિયા શરૂઆતમાં માથાં ગણે છે અને છેલ્લે મગજ; બટન દબાવનારાઓ કરતાં વજન તોળનારાથી ડરવું જોઈએ.