વેલ્યુ એવરેજિંગ

મોટા ભાગના લોકો દર મહિને ફિક્સ રકમની એસઆઇપી ભરીને સંતોષ માની લે છે. તેને કોસ્ટ એવરેજિંગ કહેવાય. પણ બજાર જ્યારે ઊંચું હોય ત્યારે પણ તમે એટલા જ રૂપિયા નાખો છો અને જ્યારે સસ્તું હોય ત્યારે પણ એટલા જ. વેલ્યુ એવરેજિંગ આ આંધળા નિયમને તોડે છે. અહીં રોકાણની રકમ નક્કી નથી હોતી, રોકાણનું લક્ષ્ય નક્કી હોય છે. ધારો કે દર મહિને તમારા પોર્ટફોલિયોનું મૂલ્ય દસ હજાર રૂપિયા વધવું જોઈએ. જો બજાર ઘટ્યું અને ખાતામાં માત્ર આઠ હજાર રહ્યા, તો તમારે તે મહિને બાર હજાર ઉમેરવા પડે. જો તેજી આવી ગઈ અને ખાતું બાર હજારે પહોંચી ગયું, તો તમારે માત્ર આઠ હજાર નાખવાના અથવા વધારાના બે હજાર પાછા ખેંચી લેવાના.

આ વિચાર અમેરિકન પ્રોફેસર માઇકલ એડલસને ૧૯૮૮માં આપ્યો હતો. તેમણે ગણિત માંડીને બતાવ્યું કે બજાર ઘટતું હોય ત્યારે આપોઆપ વધુ ખરીદી થાય અને બજાર ચડતું હોય ત્યારે પૈસા પાછા આવે, તે જ સાચો ધંધો છે. સામાન્ય રોકાણકાર લાગણીમાં તણાય છે. બજાર તૂટે ત્યારે તે ડરીને ભાગે છે અને તેજીમાં લોભાય છે. વેલ્યુ એવરેજિંગ તમારી ભાવનાઓનું ગળું ઘોંટી નાખે છે. તે તમને મજબૂર કરે છે કે બજાર સસ્તું હોય ત્યારે વધારે માલ ખરીદો.

આ મોડેલ સમજવા જેવું છે, કારણ કે આપણું સંયુક્ત કુટુંબ પણ આ જ તત્વજ્ઞાન પર ચાલે છે. સુરતના એક મોટા સંયુક્ત પરિવારનો વિચાર કરો. ત્રણ ભાઈઓ ભેગા રહે છે અને ઘરખર્ચ માટે એક સહિયારો ગલ્લો છે. મોટો ભાઈ ટેક્સટાઇલનો વેપારી છે. જે મહિને સાડીઓનો ધંધો ધીમો હોય અને ઘરમાં ઓછી આવક આવી હોય, તે મહિને ઘરનું સ્તર જાળવવા માટે તેણે પોતાની બચતમાંથી વધારે રોકડ ગલ્લામાં ઠાલવવી પડે છે. પણ જે મહિને દિવાળીની મોટી સીઝન નીકળે અને દુકાનેથી ધૂમ નફો થાય, ત્યારે ગલ્લામાં ઓછો હિસ્સો નાખે છે અને બાકીનો નફો પોતાની પાસે અનામત રાખે છે.

પરિવારની સુવિધા કે લક્ષ્ય ફિક્સ છે, પણ મહિને અંદર આવતી રકમ પરિસ્થિતિ જોઈને બદલાય છે. વેલ્યુ એવરેજિંગ પણ આ જ સિદ્ધાંત શીખવે છે. તે શિસ્ત માંગે છે. જ્યારે દુનિયામાં હાહાકાર હોય ત્યારે ખિસ્સામાંથી વધારે રોકડા કાઢવાની હિંમત દરેક પાસે હોતી નથી. પણ જે માણસ આ ગણિત સમજે છે, તે તેજીના મોજામાં તણાયા વગર પોતાના લક્ષ્ય સુધી સચોટ ગતિએ પહોંચે છે.

ચોક્કસ રકમ જમા કરાવવી એ આળસુ માણસની બચત છે; કિંમત જોઈને દાવ લગાવવો એ સાચા વેપારીની બુદ્ધિ છે.