ટોની માર્શ પદ્ધતિ

નવી ભાષા શીખવાનો જૂનો ભારતીય રસ્તો કંટાળાજનક છે. પહેલાં વ્યાકરણના નિયમો ગોખો, કાળના કોષ્ટકો પાકા કરો અને છેલ્લે બોલવાની હિંમત ગુમાવી બેસો. ટોની માર્શ પદ્ધતિ આ આખી કવાયતને ઊંધી વાળી દે છે. આ પદ્ધતિ કહે છે કે ભાષા કોઈ નિયમોનો ઢગલો નથી, પણ એક ફ્રેક્ટલ ઝાડવું છે. મૂળમાં થોડાક મુખ્ય ક્રિયાપદો હોય, અને એમાંથી શાખાઓની જેમ વાક્યો ફૂટે. નિયમો ગોખ્યા વિના સીધા મુખ્ય માળખાને પકડીને બોલવાનું શરૂ કરી દેવું, એ આ પદ્ધતિનો અર્ક છે.

આ મોડેલ ભાષા શિક્ષક ટોની માર્શે રજૂ કર્યું હતું. એમણે સ્પેનિશ ભાષા શીખવવા માટે ગણિતના ફ્રેક્ટલ આકારો અને વૃક્ષ જેવી સંરચનાઓનો ઉપયોગ કર્યો. એમનો તર્ક સ્પષ્ટ હતો: માણસ નિયમોથી નથી શીખતો, પેટર્ન પકડીને શીખે છે. જ્યારે તમે મુખ્ય ક્રિયાપદોનું એક નાનું મેટ્રિક્સ સમજી લો, ત્યારે તમે હજારો નવાં વાક્યો આપોઆપ જોડી શકો છો. ગોખણપટ્ટી ભાષાને મારી નાખે છે. પેટર્ન પકડવાની આવડત જીભ ખોલી નાખે છે.

આ વિચાર માત્ર ભાષા પૂરતો સીમિત નથી. કોઈ પણ નવી વિદ્યા શીખવાનો આ જ સાચો નુસખો છે. આપણે આખી જિંદગી પૂર્વતૈયારી કરવામાં જ વેડફી નાખીએ છીએ. આખી ચોપડી વાંચી લઈશ પછી કામ શરૂ કરીશ, એ મોટો ભ્રમ છે. ટોની માર્શનો સિદ્ધાંત કહે છે કે પાંચ મુખ્ય હિલચાલ પકડો અને સીધા મેદાનમાં ઊતરી પડો. ડાળીઓ પોતાની મેળે ઊગશે, જો થડ મજબૂત હશે તો.

આપણા દેશના ગલી ક્રિકેટનું ઉદાહરણ જુઓ. કોઈ છોકરો ક્રિકેટ રમવાનું શીખવા માટે એમસીસીની કાયદા-પોથી વાંચતો નથી. એ કોચ પાસે જઈને બાયોમિકેનિક્સના નિયમો નથી ગોખતો. એ માત્ર બે-ત્રણ મૂળભૂત વાતો પકડે છે: બોલ પર નજર રાખવી, બેટ સીધું રાખવું અને પગ આગળ કાઢવો. આ ત્રણ મૂળિયાં મજબૂત થયા એટલે બાકીના કટ, પુલ અને કવર ડ્રાઇવ આપોઆપ ફૂટી નીકળે છે. જે છોકરો પહેલાં નિયમો ગોખવા બેસે છે, એ આખી જિંદગી સ્કોરર જ રહી જાય છે, ક્યારેય સારો બેટ્સમેન નથી બનતો.

નિયમોની ગોખણપટ્ટીથી કોઈ કલાકાર પેદા થતો નથી, મૂળિયાં પકડો એટલે શાખાઓ આપોઆપ આકાશ આંબી લેશે.