ત્રણ સારી બાબતોનો નિયમ

મગજ મૂળભૂત રીતે નકારાત્મકતા પકડવા માટે ઘડાયેલું છે. સવારે ચા ઢોળાય કે બસ ચૂકી જવાય તો આખો દિવસ બગડ્યાનો આક્રોશ રહે છે, પણ બાકીના વીસ કલાક બધું સમુંસૂતરું ચાલ્યું તે કોઈને યાદ રહેતું નથી. આ માનસિક પૂર્વગ્રહ સામે લડવા માટે એક સીધો અને વ્યવહારુ રસ્તો છે. રોજ રાત્રે સૂતા પહેલાં આખા દિવસમાં બનેલી માત્ર ત્રણ સારી ઘટનાઓ કાગળ પર લખવી અને તેની સાથે એટલું વિચારવું કે તે કેમ બની. કોઈ મોટો ચમત્કાર હોવો જરૂરી નથી; રસ્તા પર લીલી લાઈટ મળી ગઈ અથવા કોઈ અજાણ્યા માણસે હસીને રસ્તો આપ્યો તે પણ ચાલે.

આ વિચાર પોઝિટિવ સાયકોલોજીના પિતા ગણાતા માર્ટિન સેલિગમેન અને તેમના સાથીઓએ ઈસવીસન ૨૦૦૫માં પ્રયોગો દ્વારા સ્થાપિત કર્યો હતો. તેમણે જોયું કે જે લોકો સતત એક અઠવાડિયું માત્ર ત્રણ સારી વાતો અને તેનાં કારણો લખે છે, તેમનો ડિપ્રેશનનો સ્તર ઘટે છે અને ખુશી મહિનાઓ સુધી ટકી રહે છે. આ કોઈ સસ્તું આધ્યાત્મિક આશ્વાસન નથી, પણ ધ્યાન વાળવાની વૈજ્ઞાનિક ટેકનિક છે. કાગળ પર લખવાથી મગજને ચોવીસ કલાકમાંથી કચરો ગાળીને સારી ક્ષણો શોધવાની ફરજ પડે છે.

આનું મહત્વ બર્નઆઉટથી બચવામાં છે. જ્યાં સુધી તમે સભાનપણે સારી બાબતો નોંધતા નથી, ત્યાં સુધી માણસ માત્ર ફરિયાદનો પટારો બનીને જીવે છે. ખરાબ બનાવો આપમેળે સ્મૃતિમાં ચોંટી જાય છે, જ્યારે સારા બનાવોને પ્રયત્નપૂર્વક મનમાં સાચવવા પડે છે. રોજ રાત્રે આ આદત પાળવાથી નજર બદલાય છે. દિવસના અંતે સરવૈયું માત્ર નુકસાનનું નથી નીકળતું.

ધારો કે કોઈ સરકારી સિવિલ હોસ્પિટલના ઇમરજન્સી વોર્ડમાં ડૉ. સુરેશ સતત બાર કલાકથી ફરજ બજાવે છે. બે દરદીઓ બચી ન શક્યા, એક સગાએ હોબાળો કર્યો અને સિનિયર ડૉક્ટરે ખખડાવ્યા. રાત્રે થાકીને લોથપોથ થઈને ઘેર આવે ત્યારે મન એમ જ કહેશે કે આખી જિંદગી નકામી છે. પણ જો તેઓ ડાયરી ખોલીને લખે: એક અકસ્માતના દરદીનું બ્લીડિંગ રોકી શકાયું, વોર્ડબોય વગર માંગ્યે ગરમ ચા આપી ગયો અને રાઉન્ડ વખતે એક વૃદ્ધે હાથ જોડીને આશીર્વાદ આપ્યા. આ ત્રણ લીટીઓ લખતાં જ દિવસનું ચિત્ર બદલાઈ જાય છે.

જે દિવસમાં ફરિયાદ કરવા જેવું કંઈ ન મળ્યું હોય, એવો દિવસ દુનિયામાં હજુ બન્યો નથી; એટલે જ સારો દિવસ શોધવો પડે છે, આપોઆપ મળતો નથી.