અવકાશયાત્રી જેવી વિચારસરણી

અવકાશમાં ભૂલ કરવાની કોઈ છૂટ હોતી નથી. પૃથ્વીથી ૪૦૦ કિલોમીટર ઉપર શૂન્યાવકાશમાં બેઠા હો ત્યારે ગભરાટ કે આશાવાદ બંને નકામા છે. ત્યાં માત્ર એક જ નિયમ કામ કરે છે: આગળ શું બગડી શકે છે તેની અગાઉથી ગણતરી કરો. અવકાશયાત્રી જેવી વિચારસરણી એટલે અતિશય આશાવાદી બનીને બેસી રહેવાને બદલે સંભવિત જોખમોની શાંત ચિત્તે તૈયારી રાખવી. લોકો કહે છે કે સકારાત્મક વિચારો. અવકાશવિજ્ઞાન કહે છે કે ખરાબમાં ખરાબ પરિસ્થિતિની તૈયારી પહેલેથી કરી રાખો.

આ વિચાર કેનેડિયન અવકાશયાત્રી ક્રિસ હેડફિલ્ડે પોતાના પુસ્તક 'એન એસ્ટ્રોનૉટ્સ ગાઇડ ટુ લાઈફ ઓન અર્થ'માં વિગતવાર સમજાવ્યો છે. નાસામાં અવકાશયાત્રીઓને દરરોજ એક જ સવાલ પૂછવામાં આવે છે: હવે પછી કઈ વસ્તુ આપણને મારી નાખી શકે છે? તેઓ દરેક નાની ખામીનું પૂર્વ-આયોજન કરે છે જેથી જ્યારે વાસ્તવિક મુશ્કેલી આવે ત્યારે કોઈ ગભરાટ ન થાય. આ નકારાત્મકતા નથી. આ વ્યવહારુ બચાવની પદ્ધતિ છે.

આપણે જિંદગીમાં મોટાભાગે અનિશ્ચિતતાથી ડરી જઈએ છીએ અથવા તો આંધળો આશાવાદ ઓઢીને ફરીએ છીએ. અકસ્માત સર્જાય ત્યારે આપણી પાસે કોઈ પૂર્વતૈયારી હોતી નથી. જો તમે પહેલેથી જ સૌથી ખરાબ શક્યતા વિચારી રાખી હોય, તો મુશ્કેલીના સમયે તમારું લોહી ઠંડું રહે છે. તમે ગભરાટમાં ખોટા નિર્ણયો લેતા નથી. શાંતિથી પરિસ્થિતિ સંભાળી શકો છો.

અમદાવાદના એક નવા પ્રીમિયમ એપાર્ટમેન્ટની સોસાયટીનું ઉદાહરણ લો. દિવાળી પર દસમા માળે ફટાકડાથી આગ લાગે છે. આખી સોસાયટીમાં દેકારો મચી જાય છે. લોકો લિફ્ટ તરફ દોડે છે. કોઈને ખબર નથી કે ફાયર એક્ઝિટ ક્યાં છે. બિલ્ડિંગમાં આગ બુઝાવવાના બાટલા લટકાવેલા હતા, પણ કોઈ રહેવાસીને તે ચલાવતા આવડતું નહોતું. કમિટીએ ક્યારેય 'જો આગ લાગશે તો શું કરીશું' તેની મોકડ્રિલ કરી જ નહોતી. માત્ર ફ્લેટના રંગરૂપ અને પાર્કિંગની ચિંતા કરી હતી. અવકાશયાત્રી જેવું મગજ ધરાવતી સોસાયટી સૌથી પહેલાં અગ્નિશામક સાધનો તપાસે છે, શોભાના ગાંઠિયા જેવા નિયમો નથી બનાવતી.

આશા રાખવાથી સંકટ ટળતું નથી. ખરાબ દિવસની આગોતરી તૈયારી જ માણસને જીવતો રાખે છે.