લક્ષ્ય સંમોહન

તમે જે સંકટથી બચવા માંગો છો, તમારું આખું ધ્યાન માત્ર એના પર ચોંટી જાય ત્યારે શું થાય? પરિણામ એ આવે છે કે તમે સીધા એ જ સંકટમાં જઈને અથડાઈ પડો છો. આ મનોવૈજ્ઞાનિક ફાંસલાને 'ટાર્ગેટ ફિક્સેશન' કહે છે. માણસની આંખો જ્યાં તાકે છે, તેનું શરીર અને તેનું વાહન અજાણતા જ એ દિશામાં વળવા લાગે છે. ખતરાથી બચવાની અતિશય ઉત્કંઠા જ ખતરાને ભેટી પડવાનું કારણ બની જાય છે.

આ સંકલ્પના બીજા વિશ્વયુદ્ધ વખતે ફાઈટર પાઈલટોની તાલીમ દરમિયાન ઓળખાઈ હતી. બોમ્બમારો કરતા પાઈલટો જમીન પરના નિશાન સામે એટલી એકાગ્રતાથી તાકી રહેતા કે પોતાના વિમાનનું સ્ટીયરિંગ પણ સીધું એ તરફ ઢાળી દેતા અને જમીન પર ક્રેશ થઈ જતા. પાછળથી મોટરસાયકલ રેસરો અને ડ્રાઈવિંગ સ્કૂલોએ પણ આ નિયમ સ્વીકાર્યો. નિયમ સાદો હતો: ખાડાથી બચવું હોય તો ખાડા સામે નહીં, ખાલી રસ્તા સામે જુઓ.

આપણે આ ભૂલ રોજેરોજ કરીએ છીએ. અમદાવાદના એસ.જી. હાઈવે પર રાત્રે બાઈક ચલાવતો યુવાન સામેથી અચાનક આવી ગયેલા ડિવાઈડરને જુએ છે. તેનો પૂરો જીવ એ પથ્થરથી બચવામાં અટવાઈ જાય છે. તે મનોમન બૂમ પાડે છે કે 'અહીં નથી અથડાવું'. પણ તેની આંખો પથ્થર પર જ જડાઈ ગઈ છે. તેનું હેન્ડલ આપોઆપ એ તરફ વળી જાય છે અને જોરદાર ટક્કર થાય છે. બચવાનો રસ્તો બાજુમાં હતો, પણ મગજ ખતરાનું ગુલામ બની ચૂક્યું હતું.

જીવન અને વેપારમાં પણ આવું જ બને છે. કોઈ નુકસાન, કોઈ હરીફ કે કોઈ જૂનો ડર માણસના મગજ પર કબજો જમાવી લે છે. માણસ 'શું નથી કરવું' તેના જ વિચારોમાં એટલો ડૂબી જાય છે કે 'ક્યાં પહોંચવું છે' તે ભૂલી જાય છે. કરિયરમાં મંદી આવે ત્યારે ઘણા લોકો માત્ર મંદીની વાતો જ વાગોળ્યા કરે છે અને છેવટે નકામા થઈ જાય છે. તમારી નજર જ્યાં સ્થિર થશે, તમારી ગાડી ત્યાં જ જશે.

જેનાથી બચવું હોય તેના પર નજર ન રખાય; આંખ ખાડા પર નહીં, ખુલ્લા રસ્તા પર હોવી જોઈએ.