સુપરસ્ટોક

શેરબજારમાં બધાને જેકપોટ જોઈએ છે. સો રૂપિયાના હજાર થઈ જાય એવી કોઈ જાદુઈ ચાવી. વૉલ સ્ટ્રીટના જાણીતા ઇન્વેસ્ટર કેનેથ ફિશરે ૧૯૮૪માં પોતાના પુસ્તક 'સુપર સ્ટોક્સ'માં આ શબ્દ પહેલી વાર વાપર્યો હતો. સુપરસ્ટોક એટલે એવો શેર, જે બહુ ટૂંકા ગાળામાં પોતાના મૂળ ભાવ કરતાં ત્રણથી દસ ગણો વધી જાય. પણ ફિશરનો મુદ્દો ચમત્કાર બતાવવાનો નહોતો. એમણે એક સીધો નિયમ આપ્યો: કંપની ભલે હમણાં ખોટ કરતી હોય કે સંકટમાં હોય, પણ જો એનું વેચાણ તગડું હોય અને બજાર એની સાચી કિંમત સમજી ન શકતું હોય, તો એ સુપરસ્ટોક બનવાની તાકાત રાખે છે.

લોકો હંમેશા નફાનો આંકડો (પી/ઈ રેશિયો) જોઈને દોડે છે. ફિશરે ઊંધું જોયું. એમણે 'પ્રાઇસ-ટુ-સેલ્સ' રેશિયો પકડ્યો. જ્યારે કોઈ ઉત્તમ પ્રોડક્ટ બનાવતી કંપની કોઈ કામચલાઉ મુશ્કેલીમાં ફસાય, ત્યારે બજાર ગભરાઈને એને પાણીના મૂલે વેચવા માંડે છે. કિંમત ઘટી જાય છે, પણ કંપનીનું અસલ વેચાણ મરતું નથી. એ ક્ષણે ખરીદનાર માટે એ સુપરસ્ટોક સાબિત થાય છે.

આ વાત ફક્ત દલાલ સ્ટ્રીટ કે નાસ્ડેક પૂરતી સીમિત નથી. આપણી માનસિકતા પણ આવી જ છે. ન્યૂ જર્સી કે લંડનમાં વસતો ગુજરાતી એનઆરઆઈ આ બરાબર સમજે છે. ધારો કે ટોરોન્ટોમાં કોઈ પટેલે મોટેલ કે ગેસ સ્ટેશન ખરીદ્યું. રસ્તો રિપેર થતો હતો એટલે બે વર્ષ ધંધો સાવ બેસી ગયો. મોટેલનો માલિક કંટાળીને મિલકત સસ્તામાં વેચીને ભાગવા માગે છે. સામાન્ય માણસ વિચારશે કે આ ખોટનો સોદો છે. પણ ચતુર એનઆરઆઈ જોશે કે હાઇવેનું લોકેશન અડીખમ છે, ટ્રાફિક પાછો આવશે જ. એ પાણીના ભાવે મોટેલ દબાવીને બેસી જાય છે. બે વર્ષ પછી રસ્તો બન્યો અને એ સામાન્ય ધંધો સોનાની ખાણ બની ગયો.

મુશ્કેલી એ છે કે મોટા ભાગના લોકો કટોકટી અને વિનાશ વચ્ચેનો ફરક સમજતા નથી. સસ્તું મળતું દરેક ડબલું સુપરસ્ટોક હોતું નથી. ઘણી કંપનીઓ સસ્તી હોય છે કારણ કે એ મરણપથારીએ છે. જો ધંધાનો પાયો સડી ગયો હોય તો ગમે તેટલી રાહ જુઓ, કાગડો ક્યારેય હંસ ન બને. સુપરસ્ટોક પકડવા માટે સસ્તાઈ નહીં, છુપાયેલી ક્ષમતા ઓળખવાની પારખું નજર જોઈએ.

જે ધંધામાં હંગામી ધૂળ જામી હોય એને ઓળખતાં શીખો; ધૂળ સાફ થતાં જ હીરો ચમકશે અને દુનિયા મોં વકાસીને જોતી રહેશે.