સ્ટ્રેન્થ ટ્રેઇનિંગ

શરીરને માત્ર આરામ કે હળવાશ આપવાથી તાકાત વધતી નથી. સ્નાયુ ત્યારે જ મજબૂત થાય છે જ્યારે તેના પર વજન કે અવરોધ આવે. વિજ્ઞાનની ભાષામાં આને સ્ટ્રેન્થ ટ્રેઇનિંગ અથવા રેઝિસ્ટન્સ ટ્રેઇનિંગ કહે છે. સ્નાયુ પર નિયંત્રિત ભાર નાખો, તે તૂટશે અને ફરીથી વધુ મજબૂત બનીને જોડાશે. આ જ સિદ્ધાંત માનસિક ક્ષમતા, બૌદ્ધિક વિચારસરણી અને આપણી સંસ્કૃતિને પણ લાગુ પડે છે. જે મગજ ક્યારેય અઘરા તર્ક સામે લડ્યું નથી, તે પ્રથમ આંચકે જ હારી જાય છે.

પ્રાચીન ગ્રીસના પહેલવાન મિલો ઑફ ક્રોટોનની લોકવાયકા જાણીતી છે. તે રોજ એક નાનકડા વાછરડાને ખભા પર ઊંચકીને ચાલતો. વાછરડું મોટું થતું ગયું, વજન વધતું ગયું અને મિલોની તાકાત પણ તે જ પ્રમાણમાં વધતી ગઈ. વીસમી સદીમાં રમત વિજ્ઞાને આને 'પ્રોગ્રેસિવ ઓવરલોડ' તરીકે ઓળખાવ્યો. જ્યાં સુધી તમે સ્નાયુ કે વિચાર સામે નવો પડકાર નહીં ફેંકો, ત્યાં સુધી વિકાસ અટકી જશે. સરળ રસ્તા શરીર અને મગજ બંનેને પાંગળા બનાવી દે છે.

આ વિચારનું સૌથી મોટું મૂલ્ય આજના ડિજિટલ યુગમાં છે. આપણે સતત હળવા, સરળ અને મનને ગમી જાય તેવા વિચારોની આદત પાડી રહ્યા છીએ. ટીવી ન્યૂઝની સાંજની ડિબેટ જુઓ કે વૉટ્સએપ યુનિવર્સિટીના મેસેજ વાંચો. ત્યાં બધું જ પહેલેથી ચાવીને તૈયાર પીરસવામાં આવે છે. કોણ સારો અને કોણ ખરાબ, તે એન્કર ચીસો પાડીને નક્કી કરી આપે છે. તમારે કશું વિચારવાનું કે મહેનત કરવાનું રહેતું નથી. આ મનની સુસ્તી છે, બૌદ્ધિક આળસ છે.

જ્યારે કોઈ માણસ રોજ કલાકો સુધી વોટ્સએપના ચવાઈ ગયેલા ફોરવર્ડ્સ અને ફેસબુકની બે લીટીની કટાક્ષ-પોસ્ટ વાંચીને દુનિયા સમજવાનો દાવો કરે છે, ત્યારે તે સ્નાયુ વિનાનો દાવેદાર બની જાય છે. કોઈ ગંભીર વિષય પર ત્રણસો પાનાંનું પુસ્તક વાંચવું, વિરોધી દલીલને ધીરજથી સાંભળવી કે કઠિન આંકડાઓ તપાસવા—તે મગજ માટે સ્ટ્રેન્થ ટ્રેઇનિંગ છે. જે પ્રજા મગજને આ કસરત નથી કરાવતી, તેને સસ્તા પ્રોપેગેન્ડાના પવન પણ સહેલાઈથી ઉડાવી જાય છે.

જે મગજ ક્યારેય વજનદાર પુસ્તક કે અઘરા વિચાર સામે ઝૂઝ્યું નથી, તે સસ્તી અફવાઓ આગળ ઘૂંટણિયે પડી જશે.