વ્યૂહાત્મક ઢીલ

કામ ટાળવું એ હંમેશાં આળસ નથી હોતી. ઘણીવાર એ અગમચેતી હોય છે. સામાન્ય ઢીલમાં માણસ કામથી ભાગે છે અને દોષિત અનુભવે છે. જ્યારે વ્યૂહાત્મક ઢીલમાં માણસ ઇરાદાપૂર્વક થોભી જાય છે. વિચાર મગજમાં મુકાઈ ગયો હોય છે, પણ એને તાબડતોબ કાગળ પર ઉતારવામાં આવતો નથી. મનને ભટકવા દેવામાં આવે છે. સબકોન્શિયસ માઇન્ડને કાચો માલ પાકવા માટે થોડો સમય જોઈએ છે.

આ વિચારને જાણીતા સંસ્થાકીય મનોવૈજ્ઞાનિક એડમ ગ્રાન્ટે તેમના પુસ્તક 'ઓરિજિનલ્સ'માં વિગતવાર લોકપ્રિય બનાવ્યો હતો. એમનું સંશોધન કહે છે કે જે લોકો સમસ્યા મળતાં જ તરત ઉકેલ લખી નાખે છે, તેમના જવાબો બહુ રૂઢિચુસ્ત હોય છે. પણ જે લોકો સમસ્યાને સમજીને થોડીવાર માટે બીજું કામ કરવા બેસી જાય છે, તેમનું મગજ અંદરખાને નવા સંબંધો જોડતું રહે છે. લિયોનાર્દો દ વિન્ચી પણ મોનાલિસા બનાવતી વખતે વર્ષો સુધી આવી ગણતરીપૂર્વકની ઢીલ કરતા રહ્યા હતા.

આપણે તાત્કાલિક જવાબ આપવાને સ્માર્ટનેસ માની લીધી છે. પહેલો વિચાર ક્યારેય શ્રેષ્ઠ હોતો નથી. પહેલો વિચાર સૌથી સહેલો હોય છે. વ્યૂહાત્મક ઢીલ તમને સૌથી સામાન્ય વિકલ્પ પસંદ કરતા અટકાવે છે. જ્યારે તમે કોઈ મુશ્કેલ નિર્ણય લેવા માટે જાણીજોઈને બે દિવસ રાહ જુઓ છો, ત્યારે પરિસ્થિતિના નવા ખૂણા આપોઆપ સ્પષ્ટ થાય છે. અધીરા લોકો ઝડપથી ભૂલ કરે છે, ધીમા લોકો સચોટ વાર કરે છે.

ધારો કે પરિવાર સાથે ચારધામ કે કશ્મીરની યાત્રાનું આયોજન કરવાનું છે. અધીરો પ્રવાસી એજન્ટે આપેલું પહેલું પેકેજ જોઈને તરત બુકિંગ કરાવી દેશે. પણ ચતુર ગુજરાતી પ્લાનર થોડો સમય લે છે. તે હોટેલ અને ટ્રેનની પૂછપરછ કરીને પ્રસ્તાવને બે દિવસ પડતો મૂકે છે. આ બે દિવસમાં તેને કોઈ સગા પાસેથી જૂના રસ્તાની ખરાબી કે અસલ સ્થાનિક ટેક્સીવાળાની માહિતી મળી જાય છે. તાત્કાલિક નિર્ણય કરતાં આ વ્યૂહાત્મક વિલંબ આખી મુસાફરીને ત્રાસરૂપ બનતા બચાવી લે છે.

જે ઝડપથી પૂરું કરે છે એ કારકુન છે, જે થોભીને ઉત્તમ કરે છે એ કસબી છે.