સ્કવિન્ટ ટેસ્ટ

આંખો સહેજ મીંચીને, પાંપણો ભીડીને જોવું એટલે સ્કવિન્ટ કરવું. ડિઝાઇનની દુનિયામાં આ એક જૂની અને અક્સીર તરકીબ છે. જ્યારે તમે કોઈ ચિત્ર, વેબસાઇટ, પોસ્ટર કે પાવરપોઇન્ટ સ્લાઇડને આંખો ઝીણી કરીને જુઓ છો, ત્યારે બધી નાની વિગતો અને ઝીણા અક્ષરો ધૂંધળા થઈ જાય છે. તમારી સામે માત્ર મોટા આકારો, મુખ્ય રંગો અને વિઝ્યુઅલ હાયરાર્કી બચે છે. જો ઝીણી આંખે જોતાંય કઈ વસ્તુ સૌથી મહત્વની છે તે તરત ન સમજાય, તો એ ડિઝાઇન નકામી છે.

આ પદ્ધતિ કોણે પહેલી વાર શરૂ કરી તેનો કોઈ ચોક્કસ ઇતિહાસ નથી. જૂના જમાનાના ચિત્રકારો પોતાના કેનવાસ પર પ્રકાશ અને પડછાયાનું સંતુલન ચકાસવા પાંપણો સંકોચીને જોતા. આધુનિક યુગમાં ડિજિટલ ડિઝાઇનરો અને પ્રોડક્ટ મેનેજરોએ આ વિચાર ઉઠાવી લીધો. બિનજરૂરી માહિતીના ઘોંઘાટને દૂર કરીને મૂળ માળખું તપાસવાનો આ સૌથી ઝડપી રસ્તો છે.

આ ટેસ્ટ શા માટે જરૂરી છે? માણસનું મગજ વિગતો વાંચતાં પહેલાં આકાર અને પ્રભાવ પકડે છે. જો કોઈ પાના પર બધું જ ચીસો પાડતું હોય, તો વાસ્તવમાં કંઈ જ સંભળાતું નથી. વિગતોમાં ગૂંચવાઈ ગયેલો સર્જક ઘણીવાર ભૂલી જાય છે કે સામાન્ય માણસ પાસે વાંચવાની ધીરજ નથી. સ્કવિન્ટ ટેસ્ટ પળવારમાં બતાવી દે છે કે આંખ સૌથી પહેલાં ક્યાં ખેંચાય છે.

આપણા ભારતીય રેલવે સ્ટેશન પર જઈને આ અજમાવી જુઓ. પ્લેટફોર્મ પર જાહેરાતો, સૂચનાઓ, લાલ-પીળા બોર્ડ અને દુકાનોનો એટલો બધો કચરો હોય છે કે અસલી માહિતી ખોવાઈ જાય છે. ત્યાં ઊભા રહીને આંખો ઝીણી કરો. તમને ટ્રેનનો નંબર કે પ્લેટફોર્મ બતાવતું બોર્ડ દેખાશે જ નહીં; પાન મસાલાનું મોટું લાલ હોર્ડિંગ આંખમાં ખૂંચશે. જે ડિઝાઇન સ્કવિન્ટ ટેસ્ટમાં હારી જાય, તે કટોકટીમાં મુસાફરને ભટકાવી મૂકે છે.

જે વાત ઝાંખી આંખે સ્પષ્ટ ન દેખાય, તે પૂરતી ઊઘડેલી આંખે પણ અંધાપો જ લાવે છે.