ચમચીની મર્યાદાની સમસ્યા

તમારી પાસે દિવસ શરૂ થાય ત્યારે ઊર્જાનો અખૂટ ભંડાર હોતો નથી. માની લો કે તમારી પાસે આખા દિવસ માટે ગણીને દસ ચમચી શક્તિ છે. સવારે ઊઠ્યા, સ્નાન કર્યું, ટ્રાફિક વચ્ચે ઓફિસે પહોંચ્યા—બે ચમચી વપરાઈ ગઈ. બોસ સાથે માથાકૂટ થઈ, બીજી બે ગઈ. હવે દિવસ આખો બાકી છે અને ખિસ્સામાં માત્ર ગણતરીની ચમચીઓ બચી છે. આ કોઈ શારીરિક રોગની વાત નથી, આ મનની બેટરીનો રોજિંદો ચોપડો છે. સાધન મર્યાદિત છે અને ખર્ચ બેફામ.

આ સંજ્ઞા કોઈ એક મોટા મેનેજમેન્ટ ગુરુ કે પુસ્તકમાંથી સીધી આવી નથી. ક્રોનિક બીમારીઓ માટે ક્રિસ્ટીન મિસેરાન્ડિનોએ ચમચીનું રૂપક આપેલું, જે સમય જતાં માનસિક થાક અને દૈનિક ઊર્જાના હિસાબ માટે વપરાવા લાગ્યું. આ વિચાર પાછળ કોઈ ફેન્સી ગણિત નથી, સાચો વાસ્તવવાદ છે. માણસ પોતાને અમર કે અથાક સમજે છે, પણ સાંજ પડતાં ઢળી પડે છે. કારણ એ કે તેણે સવારના પહોરમાં જ પોતાની કીમતી ચમચીઓ એવા ખાડાઓમાં વહાવી દીધી જ્યાં કશું ઊગવાનું નહોતું.

આનો સૌથી મોટો શિકાર આપણી ધ્યાન આપવાની શક્તિ બને છે. જ્યારે તમને ખબર નથી કે તમારી પાસે કેટલી ઊર્જા બાકી છે, ત્યારે તમે નકામી બાબતોમાં પ્રતિભાવ આપીને કંગાળ થઈ જાઓ છો. મહત્ત્વના નિર્ણયો લેવાના હોય ત્યારે મગજ ખાલીખમ હોય છે. જેને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ ત્યાં શૂન્યતા વર્તાય છે. તમે આખો દિવસ કામ નથી કર્યું હોતું, છતાં તમે નિચોવાઈ ગયા હો છો. આ થાક શ્રમનો નથી, બિનજરૂરી રોકાણનો છે.

આપણો સામાન્ય ભારતીય સવારના આઠ વાગ્યે ચાની ચૂસકી સાથે ટીવી ન્યૂઝ ચાલુ કરે છે અથવા વૉટ્સએપ ખોલે છે. એન્કર ચીસો પાડે છે, ગ્રૂપમાં અજાણ્યા મુદ્દે ઝઘડા ચાલે છે. આપણા ભાઈ ત્યાં જ પોતાની ત્રણ ચમચી માનસિક ઊર્જા ક્રોધ અને ચર્ચામાં વેડફી નાખે છે. દસ વાગ્યે ઓફિસ પહોંચે ત્યારે મહત્ત્વના પ્રોજેક્ટ પર વિચારવાની તાકાત જ બચતી નથી. પછી સાંજે ઘરે આવીને પરિવાર સામે ચીડચીડા થઈ જાય છે. દુનિયાભરની પંચાતમાં પોતાની ચમચીઓ ખાલી કરી નાખી, અને અસલ જિંદગી માટે હાથમાં કટોરો પણ ન રહ્યો.

જે લડાઈઓ જીતવાથી કોઈ ફાયદો નથી, ત્યાં ઊર્જા ખર્ચવી એ મૂર્ખાઈનું રોકાણ છે.