સામાજિક સંપત્તિ

તમારા બેંક એકાઉન્ટમાં પડેલા આંકડા એ તમારી અંગત પૂંજી છે, સમાજની સંપત્તિ નથી. વ્યવસાયી જગત હંમેશાં રોકાણકારોના નફાને અંતિમ સત્ય માનીને ચાલે છે. પણ સાચો વિકાસ માત્ર કોઈ એક કંપનીના શેર વધવાથી નથી માપાતો. આ ખ્યાલ સમજાવે છે કે સામાજિક સંપત્તિ એટલે એવું સર્જન, જેનાથી આખી વ્યવસ્થાનું જીવનધોરણ સુધરે. જ્યાં સુધી આર્થિક પ્રવૃત્તિ સમાજની પાયાની તકલીફો ન ઉકેલે, ત્યાં સુધી તે માત્ર કાગળ પરની અમીરી છે.

મેનેજમેન્ટ વિચારકો ઇયાન મેકમિલન અને રીટા ગુન્થર મેકગ્રાથે સામાજિક સાહસિકતાના સંદર્ભમાં આ વિચાર પ્રચલિત કર્યો. એમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ધંધો માત્ર આર્થિક નફો કમાવા પૂરતો સીમિત ન હોવો જોઈએ. જ્યારે કોઈ સંસ્થા આર્થિક રીતે પગભર રહીને જનસમુદાયના આરોગ્ય, શિક્ષણ કે આર્થિક સ્થિરતામાં કાયમી વધારો કરે, ત્યારે સામાજિક સંપત્તિ ઊભી થાય છે. આ કોઈ મફત વહેંચાતી દયા નથી, ટકાઉ આર્થિક માળખું છે.

આ વાત સમજવી કેમ જરૂરી છે? કારણ કે આપણે જીડીપી અને વ્યક્તિગત સંપત્તિના વધારાને સાચો વિકાસ માની લેવાની ભૂલ કરીએ છીએ. જ્યારે લોકો માત્ર દેવું કરીને મોંઘી ચીજો ખરીદે છે, ત્યારે બજાર મોટું દેખાય છે પણ સમાજ અંદરથી ખોખલો થાય છે. સાચી સામાજિક સંપત્તિ લોકોની જોખમ વેઠવાની તાકાત વધારે છે. જો સામાન્ય માણસ નાની કટોકટીમાં પણ બરબાદ થઈ જતો હોય, તો દેશે કશું કમાયું નથી.

આપણા દેશના લોન અને વીમા બજારને જુઓ. કોઈ ખાનગી બેંક પાંચ મિનિટમાં પર્સનલ લોન આપીને ગ્રાહકને દસ વર્ષ માટે ઈએમઆઈના ચક્રવ્યૂહમાં ફસાવી દે, ત્યારે બેંકનો નફો વધે છે પણ સમાજ નબળો પડે છે. બીજી તરફ, જ્યારે કોઈ ગ્રામીણ માઈક્રોફાઇનાન્સ સંસ્થા કે સહકારી બેંક મહિલાઓને પશુપાલન માટે વાજબી દરે ધિરાણ આપે અને સાથે પાક કે આરોગ્યનો વીમો જોડે, ત્યારે સાચી સંપત્તિ સર્જાય છે. અહીં વ્યાજખોરી નથી, ઉત્પાદકતા વધે છે. પરિવાર સંકટ સમયે દેવામાં ડૂબતો નથી.

જે નફો સમાજને લાચાર બનાવીને કમાવાય છે તે વેપાર નથી, ઊધઈ છે.