સેફ્ટીઇઝમ

સુરક્ષા સારી બાબત છે, પણ સુરક્ષા જ્યારે ધર્મ બની જાય ત્યારે તે રોગ બની જાય છે. સેફ્ટીઇઝમ એટલે એવી માનસિકતા જેમાં શારીરિક કે માનસિક અસુવિધાથી બચાવવાને સર્વોચ્ચ નૈતિક મૂલ્ય માની લેવામાં આવે છે. આ વિચાર માને છે કે માણસ કાચ જેવો નાજુક છે, જો થોડો પણ આંચકો લાગશે તો કાયમ માટે તૂટી જશે. પરિણામે, જોખમનું પ્રમાણ શૂન્ય કરવા માટે તમામ અનુભવો, સંઘર્ષો અને સાચી વાતો પર પ્રતિબંધ મુકાઈ જાય છે.

આ શબ્દ જોનાથન હાઇટ અને ગ્રેગ લુક્યાનોફે ૨૦૧૮માં તેમના પુસ્તક ‘ધ કોડલિંગ ઓફ ધ અમેરિકન માઇન્ડ’માં લોકપ્રિય બનાવ્યો. એમણે દર્શાવ્યું કે બાળકોને મુશ્કેલીઓ કે અણગમતા વિચારોથી સતત બચાવતા રહેવાથી તેઓ મજબૂત નહીં, પણ અંદરથી નબળા અને અસહાય બની જાય છે. રોગપ્રતિકારક શક્તિ બેક્ટેરિયા સામે લડીને જ ખીલે છે, તેને જીવાણુરહિત કાચની પેટીમાં પૂરી રાખવાથી શરીર ક્યારેય રોગ સામે લડી શકતું નથી.

આ માનસિકતાનું નુકસાન વ્યક્તિગત વિકાસને રોકવામાં થાય છે. આપણે સામાન્ય અસ્વસ્થતાને આઘાત માની લઈએ છીએ અને સાદી વિસંમતિને હિંસા ગણી લઈએ છીએ. જે સમાજ સંઘર્ષ સહન કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દે છે, તે સમાજ સાચા નિર્ણયો લેવાની તાકાત પણ ગુમાવી બેસે છે.

આપણી હોસ્પિટલો અને આરોગ્ય વ્યવસ્થામાં આનું વરવું રૂપ રોજ દેખાય છે. સામાન્ય શરદી-ખાંસી લઈને ગયેલા દર્દીને ડૉક્ટર સાજા થવાનો થોડો સમય આપવાને બદલે પાંચ જાતની ભારે એન્ટિબાયોટિક્સ અને બિનજરૂરી સ્કેન પકડાવી દે છે. દર્દીના સગાંને ડર છે કે કંઈક થઈ જશે, અને ડૉક્ટરને ડર છે કે જો કંઈક થશે તો હોસ્પિટલમાં તોડફોડ થશે. પરિણામે શરીરની કુદરતી તાકાતનો છેદ ઊડી જાય છે અને સામાન્ય દવાઓ પણ ધીમે ધીમે બિનઅસરકારક બની જાય છે.

જે વૃક્ષને ક્યારેય તોફાનનો સામનો નથી કરવો પડ્યો, તેનાં મૂળ ક્યારેય જમીનમાં ઊંડાં ઊતરી શકતાં નથી.