જોખમ લેવાનું સમીકરણ

માણસ નવું પગલું ક્યારે ભરે છે? જ્યારે તેનામાં હિંમતનો અચાનક ઉભરો આવે ત્યારે નહીં. નિર્ણયનું ગણિત સાવ જુદું છે. આપણું મન બે જુદા ડર વચ્ચે સતત પિસાતું રહે છે: નિષ્ફળ જવાનો ડર અને કશુંક ચૂકી જવાનો ડર. જ્યારે તક ગુમાવવાની પીડા નિષ્ફળતાની બીક કરતાં વધી જાય, ત્યારે માણસ આપોઆપ જોખમ ખેડવા કૂદી પડે છે. આ જ જોખમ લેવાનું સાદું સમીકરણ છે.

આ સમીકરણ એલેક્ઝાન્ડ્રા ડેક્સે ૨૦૨૧માં રજૂ કરેલા એક વિચારમાંથી આવે છે, જે સુખિન્દર સિંહ કાસિડીના પુસ્તકના તારણો પર આધારિત હતું. પરંપરાગત સલાહકારો હંમેશાં કહેતા આવ્યા છે કે ડરને મારી નાખો. એ બકવાસ છે. ડર ક્યારેય મરતો નથી. કુદરતે આપણને બચાવવા માટે ડર આપ્યો છે. ચાવી એ છે કે નિષ્ફળતાના ભયને વ્યવહારુ તૈયારીથી ઘટાડવો અને હાથમાંથી સરી જતી તકની અકળામણને સાચી દિશા આપવી.

મુંબઈના ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં આ સમીકરણ રોજ પડદા પાછળ ભજવાય છે. કોઈ સફળ ટીવી સીરિયલનો જાણીતો અભિનેતા વર્ષો સુધી સલામત કમાણી છોડીને મોટી ફિલ્મોના ઓડિશન આપવા જતો નથી. કેમ? કારણ કે ફિલ્મ ફ્લોપ જશે તેનો ડર વધારે છે. પણ એક દિવસ એ જુએ છે કે તેના જેવો જ બીજો કલાકાર એક સાહસિક ભૂમિકા લઈને સ્ટાર બની ગયો. અચાનક સમીકરણ બદલાય છે. પાછળ રહી જવાની અકળામણ નિષ્ફળતાના ડર કરતાં મોટી થઈ જાય છે. એ સીરિયલની નોકરી છોડી દે છે અને કેમેરા સામે નવું પાત્ર ભજવવા ઊતરી પડે છે.

જોખમ કોઈ ગુપ્ત આધ્યાત્મિક ગુણ નથી, ત્રાજવાની રમત છે. મોટાભાગના લોકો આખી જિંદગી પસ્તાવામાં કાઢી નાખે છે કારણ કે તેઓ નિષ્ફળતાને જ સૌથી મોટું નુકસાન માને છે. ખરી હકીકત એ છે કે કંઈ ન કરવાનો અફસોસ સમય જતાં વધારે ઝેરી સાબિત થાય છે.

સલામતી હંમેશાં મફત નથી મળતી, તે તમારી આવતીકાલ ગીરવે મૂકીને ચૂકવવી પડે છે.