યોગ્યતા નકશો

કોણ શું કરી શકે છે તે જાણવું અને કોણ માત્ર હોદ્દો ભોગવે છે તે પારખવું, આ બે વચ્ચે આખો કારભાર ઊભો છે. યોગ્યતા નકશો એટલે એક એવું સાદું કોષ્ટક જ્યાં એક તરફ કામદારોનાં નામ હોય અને બીજી તરફ પ્રોજેક્ટ માટે જરૂરી કૌશલ્યોની યાદી હોય. કયા માણસમાં કઈ આવડત કયા સ્તરે છે, તે કાગળ પર ચોખ્ખું અંકિત કરવામાં આવે છે. આ સાધન કોઈ એક વિચારકે ક્યારે ઘડ્યું તે ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું નથી. આધુનિક માનવસંસાધન વ્યવસ્થાપન અને ફેક્ટરી પ્રોડક્શનની જરૂરિયાતોમાંથી આ વિચાર આપોઆપ પેદા થયો છે.

આ મોડેલનું કામ ભ્રમ ભાંગવાનું છે. ઘણી વાર સંસ્થામાં સીનિયર માણસ પાસે અનુભવનું લેબલ હોય છે, પણ નવા જમાનાનું કોઈ નક્કર કૌશલ્ય હોતું નથી. જ્યારે નવો છોકરો અઘરું કામ કરી જાણતો હોય છે. યોગ્યતા નકશો ભાવનાઓથી પર રહીને કામ કરે છે. તે સંબંધ કે વર્ષોની વફાદારી જોતો નથી. તે માત્ર એટલું પૂછે છે કે જ્યારે સંકટ આવશે ત્યારે આ કામ કોણ ખરેખર પાર પાડી શકશે? ક્યાં ખાલીપો છે અને ક્યાં વધારાનો બોજ છે, તે આ નકશાથી છતું થાય છે.

આપણું સંયુક્ત કુટુંબ આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ઘરમાં મોટો પ્રસંગ હોય, ધારો કે દીકરીનાં લગ્ન. સામાન્ય રીતે વડીલ હોવાના નાતે મોટા કાકા બધું સંભાળવા બેસે છે. પણ જો વ્યવહારુ નજરે યોગ્યતા નકશો બનાવો તો ચિત્ર અલગ દેખાય. સોના-ચાંદીની ખરીદીમાં કદાચ કાકીની પારખ પાકી હોય, રસોઈના મેનુ અને કેટરિંગના ભાવતાલમાં નાના ભાઈ હોંશિયાર હોય, અને મહેમાનોની ગાડીઓ કે હોટેલ બુકિંગમાં ભત્રીજો વધુ ઝડપી હોય. વડીલપણાના વહેમમાં જો ખોટા માણસને ખોટું કામ સોંપાય, તો જાન ઊંઘતી ઝડપાય છે.

લાગણી અને પાવરથી કામ ચાલતાં નથી, કામ આવડતથી ચાલે છે. જે ઘડીએ તમે ભૂમિકાઓને વ્યક્તિગત સંબંધોથી અલગ પાડીને કૌશલ્યના આધારે ગોઠવો છો, તે જ ઘડીએ અંધાધૂંધી અટકી જાય છે. પછી ભલે તે બહુરાષ્ટ્રીય કંપની હોય કે ચાળીસ માણસોનું કુટુંબ.

હોદ્દો ખુરશી આપે છે, કૌશલ્ય પરિણામ આપે છે. કોષ્ટકમાં સચ્ચાઈ ન હોય તો કારભાર વેરવિખેર થઈ જાય છે.