ઉત્પાદકતાનો સમય ફાંસલો

તમે સમય બચાવવાનો જેટલો પ્રયત્ન કરશો, સમય એટલો જ ઓછો પડશે. આ કોઈ આધ્યાત્મિક વાક્ય નથી, આધુનિક કાર્યશૈલીનો ક્રૂર નિયમ છે. માણસ માને છે કે નવી એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરી લઈશ, સવારે એક કલાક વહેલો ઊઠીશ અને બધા ઈમેલ ફટાફટ પતાવી દઈશ, એટલે શાંતિ થઈ જશે. હકીકત એનાથી ઊંધી છે. તમે જેટલી ઝડપથી કામ પૂરું કરો છો, દુનિયા તમારી સામે એટલા જ નવા કામ લાવીને ઊભી કરી દે છે.

આ વિચાર સમકાલીન ઉત્પાદકતા સાહિત્યમાંથી આવે છે, જેને ઓલિવર બર્કેમેન જેવા લેખકોએ પોતાની કિતાબોમાં સચોટ રીતે ઉઘાડો પાડ્યો છે. સમય કોઈ ખાલી ડોલ નથી કે તમે એને પ્લાનિંગથી ભરી દો એટલે વાત પતી જાય. કાર્યક્ષમતા વધારવાનો દાવો કરનારા સાધનો વાસ્તવમાં કામનો જથ્થો વધારવાના પંપ બની જાય છે. જે માણસ પોતાનું ટેબલ જેટલું સાફ રાખે છે, બીજા લોકો પોતાની કચરાપેટી એના જ ટેબલ પર ઠાલવે છે.

સમસ્યા સમયની અછત નથી, મર્યાદાઓ સ્વીકારવાની ના પાડી દેવાની જીદ છે. જ્યારે તમે સમય બચાવવાને જ જીવનનો અંતિમ ધ્યેય બનાવી લો છો, ત્યારે જીવવાનો આનંદ ખોવાઈ જાય છે. દરેક ક્ષણ કોઈ બીજા ભવિષ્યના લક્ષ્ય માટે વપરાવા લાગે છે. જીવન આ ક્ષણે જીવવા માટે નથી રહેતું, પણ કેલેન્ડરની યાદીમાંથી ચેકમાર્ક લગાવવાની યાંત્રિક કવાયત બની જાય છે.

ભારતીય ક્રિકેટના નેટ્સમાં આ રોગ સ્પષ્ટ દેખાય છે. ધારો કે એક યુવાન બેટ્સમેન ટેકનિક સુધારવાના બદલે દિવસમાં ૧૦૦૦ બોલ રમવાનો ટાર્ગેટ બનાવે છે. એ થાકીને લોથપોથ થઈ જાય ત્યાં સુધી બેટિંગ મશીન સામે ઊભો રહે છે. એને લાગે છે કે પોતે અત્યંત ઉત્પાદક છે. પણ મેચમાં જ્યારે ટર્નિંગ ટ્રેક પર પાંચમી ઓવરમાં ગૂગલી આવે છે, ત્યારે પેલી યાંત્રિક ગણતરી શૂન્ય થઈ જાય છે. રમત સમયની બચત કે બોલની ગણતરી નથી, ક્ષણની સમજણ છે.

જે માણસ દરેક મિનિટનો હિસાબ રાખવા બેસે છે, એ જિંદગી જીવવાનું ભૂલી જાય છે.