પ્રાથમિકતાનો સવાલ

બધા જ જવાબો સાચા હોય ત્યારે સૌથી મોટો નિર્ણય કયો લેવો? સામાન્ય પરીક્ષાઓમાં એક સાચો અને ત્રણ ખોટા વિકલ્પો હોય છે. ત્યાં સાચું શોધવું સહેલું છે. પરંતુ અમેરિકાની નર્સિંગ લાઇસન્સ પરીક્ષામાં એક ચોક્કસ પદ્ધતિ વપરાય છે જેને આ નામ મળ્યું છે. દર્દીની સામે ઊભેલા માણસ પાસે ચાર કામ કરવાની તક છે, અને ચારેય કામ તબીબી રીતે સાચાં છે. પણ જો પહેલું ખોટું કામ પસંદ કર્યું, તો દર્દી મરી જશે. આ સંકલ્પના જીવનની એ કસોટી છે જ્યાં સ્પર્ધા ‘સાચા’ અને ‘ખોટા’ વચ્ચે નથી, પણ ‘તાત્કાલિક જરૂરી’ અને ‘પછી કરી શકાય’ વચ્ચે છે.

આ વિચાર નર્સિંગ ટ્રેનિંગના પુસ્તકોમાંથી વ્યવહારુ દુનિયામાં આવ્યો છે. તેનો ચોક્કસ સર્જક કોઈ એક લેખક નથી. મેડિકલ ઇમર્જન્સીમાં શીખવવામાં આવે છે કે ઓક્સિજન આપવો, પાટો બાંધવો કે ફાઇલ ભરવી એ ત્રણેય સાચાં પગલાં છે. પણ ગૂંગળાતા માણસને પહેલાં પાટો બાંધવા બેસો તો તમારી પ્રામાણિકતા ગુનો બની જાય છે. ક્રમની આ ભૂલ જ વાસ્તવિક જિંદગીમાં મોટા પરાજય સર્જે છે.

આપણે આખી જિંદગી સાચું અને સારું કરવામાં ખર્ચી નાખીએ છીએ, છતાં પરિણામ શૂન્ય આવે છે. કારણ એ છે કે આપણે સમયના તકાદાને ઓળખતા નથી. જે કામ અત્યારે સૌથી વધુ કટોકટી માગે છે તેને બાજુ પર મૂકીને, આપણે એવા સાચા કામમાં ગૂંચવાઈએ છીએ જે સાવ બિનજરૂરી છે. ક્રમ ખોટો હોય તો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ પણ વ્યર્થ નીવડે છે.

આજના ભારતીય ટીવી ન્યૂઝ અને વૉટ્સએપ યુનિવર્સિટી આનું જીવંત ઉદાહરણ છે. દેશમાં બેરોજગારી, મોંઘવારી કે હોસ્પિટલોની હાલત જેવા અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાના મુદ્દા સળગતા હોય છે. એ સમયે પ્રાઇમ ટાઇમ એન્કર અને ફેમિલી ગ્રૂપમાં ચર્ચા ચાલતી હોય કે પાંચસો વર્ષ પહેલાં કયા રાજાએ શું કર્યું હતું. ઇતિહાસ વાંચવો સારો હોઈ શકે, ધર્મચર્ચા પણ ખોટી નથી. પણ જ્યારે ઘરમાં આગ લાગી હોય ત્યારે દીવાલનો રંગ તપાસવા બેસવું એ બુદ્ધિનું દેવાળું છે. સોશિયલ મીડિયા આપણી સામે સસ્તી ચર્ચાઓ પીરસીને સાચી અગ્રતા છીનવી લે છે.

ખોટું કામ કરનારો પકડાઈ જાય છે, પણ ખોટા સમયે સાચું કામ કરનારો આખી વ્યવસ્થાને ડૂબાડે છે.