પ્રેપ ટ્રેપ

કોઈપણ નવું કામ શરૂ કરતાં પહેલાં તૈયારી કરવી જરૂરી છે. પણ તૈયારી જ મુખ્ય કામ બની જાય ત્યારે માણસ એક છટકામાં ફસાય છે. આ છટકું એટલે 'પ્રેપ ટ્રેપ'. તમે પુસ્તકો વાંચો છો, વીડિયો જુઓ છો, નોટ્સ બનાવો છો અને પોતાને છેતરો છો કે તમે મહેનત કરી રહ્યા છો. હકીકતમાં તમે અસલ મેદાનમાં ઊતરવાનું ટાળી રહ્યા છો. પુસ્તક વાંચવું સહેલું છે, કારણ કે તેમાં અપમાન કે નિષ્ફળતાનું કોઈ જોખમ નથી. મેદાનમાં પરસેવો અને ભૂલો રાહ જુએ છે. તૈયારી એક બહાનું બની જાય છે.

આ વિચાર તાજેતરના વર્ષોમાં લેખક અને ઉદ્યોગસાહસિક નેટ એલિઆસને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં મૂક્યો. તેમણે બતાવ્યું કે મોટા ભાગના લોકો કંઈક નવું શીખતી વખતે પ્રેક્ટિસ કરવાને બદલે માત્ર સામગ્રી એકઠી કરવામાં સમય વેડફે છે. ડ્રાઇવિંગ શીખવું હોય તો સ્ટેયરિંગ પકડવું પડે, કાર વિશે સો પેજનો મેન્યુઅલ વાંચીને કોઈ રસ્તા પર જઈ શકતું નથી. આળસ જ્યારે હોશિયારીનો મુખવટો પહેરે ત્યારે તે તૈયારીના નામે અનંત સમય માંગી લે છે.

આ ટ્રેપ મગજની ચતુરાઈ છે. મગજને સુરક્ષા ગમે છે અને અસલી કામમાં અસુરક્ષા છે. તમે જ્યારે કોઈ કૌશલ્ય અજમાવો છો ત્યારે તમારી નબળાઈ તરત પકડાઈ જાય છે. પણ જ્યારે તમે યુટ્યુબ પર ટ્યુટોરિયલ જુઓ છો, ત્યારે કોઈ ટીકાકાર હોતો નથી. પરિણામે માણસ મહિનાઓ સુધી માત્ર પાયો ખોદતો રહે છે અને દીવાલ ક્યારેય ચણાતી નથી. આ માનસિક સુસ્તી કૌશલ્યને જડ બનાવી દે છે.

સંયુક્ત કુટુંબના રસોડામાં આ રોગ અવારનવાર દેખાય છે. ધારો કે ઘરની વહુ નવી વાનગી બનાવવાનું વિચારે છે. તે મહિનાઓ સુધી ઇન્ટરનેટ પર રેસિપી શોધે છે, અલગ મસાલાની યાદી બનાવે છે અને સાસુ સામે રસોઈની ટેકનિક્સની વાતો કરે છે. પણ ગેસ ચાલુ કરીને કડાઈ મૂકવાની હિંમત નથી ચાલતી. કારણ સીધું છે: વાનગી બગડશે તો આખા પરિવારના ટોણા સાંભળવા પડશે. તેથી તે કાગળ પર રસોઈ બનાવતી રહે છે. અસલ સ્વાદ મીઠા અને તેલના સંબંધમાંથી આવે છે, ડાયરીમાંથી નહીં.

તૈયારી ત્યારે જ સાર્થક ગણાય જો તે મેદાન સુધી દોરી જાય; બાકી કિનારે ઊભા રહીને તરવાની ચોપડીઓ વાંચવી એ માત્ર ભયનું બીજું નામ છે.