પોલીસોશિયલ રિસ્ક સ્કોર

તમારા ડીએનએમાં કોઈ ખામી નથી, છતાં તમે બીમાર પડો છો. વિજ્ઞાન લાંબા સમય સુધી માનતું રહ્યું કે રોગ માત્ર જનીનો કે વાયરસથી થાય છે. પણ માણસ એકલો નથી જીવતો, સમાજમાં જીવે છે. 'પોલીસોશિયલ રિસ્ક સ્કોર' એ વિચાર છે જે વ્યક્તિના આરોગ્યનું જોખમ માપવા માટે તેના સામાજિક પરિબળોનો સરવાળો કરે છે. જેમ જનીની જોખમ માપવા માટે પોલિજેનિક સ્કોર વપરાય છે, તેમ જ ગરીબી, એકલતા, નોકરીનો તણાવ અને રહેઠાણની સ્થિતિ જેવા અનેક સામાજિક મુદ્દાઓને ભેગા કરીને આ આંકડો ગણાય છે.

આ વિચાર ૨૦૨૦માં તબીબી સંશોધકો જોસ ફિગ્યુરોઆ, ઓસ્ટિન ફ્રેક્ટ અને આશિષ ઝાએ રજૂ કર્યો હતો. એમણે અમેરિકન મેડિકલ જર્નલમાં દલીલ કરી કે હૃદયરોગ કે ડાયાબિટીસ માત્ર ખોરાક કે જીન્સથી નથી આવતા. તમારો પિનકોડ તમારા આનુવંશિક કોડ કરતાં વધુ ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. સામાજિક તાણનું સ્તર કેટલું છે, તેનું ગણિત માંડવાનો આ આધુનિક પ્રયાસ છે.

આનું મહત્વ એ છે કે આપણે બીમારીનો ઈલાજ ખોટી જગ્યાએ શોધીએ છીએ. ડૉક્ટર ગોળી લખી આપે છે, પણ સાચો રોગ દર મહિને ભાડું ભરવાની ચિંતા કે પરિવારની એકલતા હોય છે. આ બધાં પરિબળો એકલાં આવે ત્યારે કદાચ સહન થઈ જાય, પણ જ્યારે દસ સામાજિક તકલીફો એકસાથે વળગે, ત્યારે શરીર અંદરથી તૂટી જાય છે. આ સ્કોર એ બતાવે છે કે આપણી આસપાસનું વાતાવરણ સીધું આપણા લોહીના દબાણને નિયંત્રિત કરે છે.

આપણા ઘરોમાં ટીવી ન્યૂઝ અને વૉટ્સએપ યુનિવર્સિટી આનું જીવંત ઉદાહરણ છે. ધારો કે નિવૃત્ત હિતેશભાઈ આખો દિવસ ટીવી સ્ક્રીન પર ચીસાચીસ સાંભળે છે અને મોબાઇલમાં સતત નફરતભર્યા કે ભયાનક મેસેજ વાંચે છે. સાથે નિવૃત્તિ પછીની આર્થિક ચિંતા છે અને સોસાયટીમાં કોઈ સાથે ખાસ બોલચાલ નથી. એમનો કોઈ રિપોર્ટ ખરાબ નથી આવતો, છતાં બ્લડ પ્રેશર અચાનક વધી જાય છે. આ વૉટ્સએપ અને ન્યૂઝ ચેનલો દ્વારા સતત અપાતો ડિજિટલ સામાજિક તણાવ એમનો પોલીસોશિયલ સ્કોર ખતરનાક રીતે ઊંચો લઈ જાય છે.

દવાઓ શરીરને સાજી કરી શકે છે, પણ સડેલા સામાજિક વાતાવરણનું કોઈ ઇન્જેક્શન નથી હોતું.