પોલિસી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

કોઈ પણ વ્યવસ્થા માત્ર કાગળ પર લખેલા નિયમોથી નથી ચાલતી. નિયમો તો મફતમાં બને છે. મુશ્કેલી એ છે કે એ નિયમોને જમીન પર ઉતારવા માટે પાછળ કયું માળખું ઊભું છે? ‘પોલિસી ઇન્ફ્રા’ શબ્દ પુસ્તકોમાં કોઈ પ્રખ્યાત વિચારકે આપ્યો હોય તેવું સ્પષ્ટ નથી. આજના ટેકનોલોજી અને સિસ્ટમ મેનેજમેન્ટની દુનિયામાંથી આવેલો આ વ્યવહારુ વિચાર છે. તેનો સાદો અર્થ એટલો જ છે: તમારા નીતિ-નિયમોને જીવંત રાખવા માટે નીચે ગોઠવાયેલું મજબૂત, અદ્રશ્ય તંત્ર.

આપણે ઘણીવાર કાયદા કે નિયમો બનાવીને સંતોષ માની લઈએ છીએ. ઓફિસમાં બોસ ફરમાન બહાર પાડે કે કાલથી કોઈએ મોડા નથી આવવાનું. પણ જો બાયોમેટ્રિક મશીન બગડેલું હોય, એચઆર વિભાગ ઊંઘતો હોય અને મોડા આવનારને કોઈ રોકનારું ન હોય, તો એ નિયમ માત્ર રદ્દી કાગળ છે. નીતિ એ વચન છે, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એની પાછળની તાકાત છે. જો માળખું પોચું હોય, તો ગમે તેટલી ઉત્તમ નીતિ ધૂળ ચાટતી થઈ જાય છે.

આ વાસ્તવિકતા ભારતીય ક્રિકેટમાં બહુ સ્પષ્ટ દેખાય છે. બોર્ડ નિયમ બનાવે કે દરેક ખેલાડીએ ઘરેલુ ક્રિકેટ રમવું પડશે અથવા ફિટનેસની અમુક કસોટી પાર કરવી પડશે. આ નીતિ કહેવાય. પણ એ નિયમ ત્યારે જ કામ કરે જ્યારે તમારી પાસે નેશનલ ક્રિકેટ એકેડેમી જેવી સજ્જ વ્યવસ્થા હોય, દરેક રાજ્યમાં મેડિકલ સ્ટાફ હોય, પારદર્શક ડેટાબેઝ હોય અને નિયમ તોડનાર સુપરસ્ટારને પણ ટીમ બહાર બેસાડી દેવાની કડક સિસ્ટમ હોય. એનસીએ (NCA) અને ઘરેલુ ટુર્નામેન્ટનું માળખું એ આ નીતિનું અસલી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર છે. જો આ તંત્ર ન હોય, તો મોટા ખેલાડીઓ બહાના કાઢીને આઈપીએલ રમવા જતા રહે.

આપણા દેશમાં યોજનાઓની ક્યારેય ખોટ નથી હોતી. ખોટ હંમેશાં તેને અમલમાં મૂકવાની વ્યવસ્થાની હોય છે. નિયમ બનાવવો સહેલો છે, કારણ કે એમાં માત્ર ભાષણ કે સહી જોઈએ છે. સિસ્ટમ બનાવવી અઘરી છે, કારણ કે એમાં પરસેવો, સાધન અને શિસ્ત ખર્ચાય છે.

નબળા પાયા પર બાંધેલો સારો નિયમ, કાગળની હોડી જેવો હોય છે — દેખાય સુંદર, પણ વજન સહન ન કરી શકે.